Hoe EAST, BEST en Chengdu’s FRC-apparaat passen in de Chinese fusierace

China’s volgende generatie fusieprojecten markeert een verschuiving in focus. Eerdere mijlpalen draaiden vooral om het creëren en beheersen van extreem heet plasma. De nieuwere projecten moeten testen of dat plasma onderdeel kan worden van een herhaalbaar energiesysteem.

Daarbij is de timing een belangrijke kanttekening. De geplande demonstratie van elektriciteitsproductie door BEST rond 2030 en de bedrijfs- en neutronendoelen van het Chengdu-project zijn projectdoelen. Geen van beide apparaten is momenteel een commerciële elektriciteitscentrale.

EAST is de basis, geen energiecentrale

De Experimental Advanced Superconducting Tokamak, kortweg EAST, is de bekendste ‘kunstmatige zon’ van China. In januari 2025 hield de installatie 1.066 seconden lang een stationair plasma met hoge opsluiting in stand, bij temperaturen boven 100 miljoen °C. De Chinese Academie van Wetenschappen noemde dat een belangrijke stap richting fusie-energie. 39

De prestatie liet zien dat onderzoekers relevante plasmacondities langdurig kunnen handhaven en beheersen. Ze bewees niet dat er netto elektriciteit werd opgewekt. Een fusiecentrale moet daarnaast warmte afvoeren en omzetten in elektriciteit, neutronen- en warmtestromen kunnen weerstaan, onderdelen duurzaam laten functioneren, brandstof beheren en betrouwbaar meerdere cycli doorlopen.

EAST is daarom vooral belangrijk als bron van operationele ervaring voor de volgende technische fase. Het record toont aan dat de onderzoekers veel langer dan tijdens een korte puls relevante plasmacondities kunnen volhouden. Het bewijst op zichzelf niet dat een volledige centrale meer bruikbare energie kan leveren dan het hele systeem verbruikt.

BEST moet de brug slaan van experiment naar elektriciteit

De Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak, of BEST, wordt gebouwd in Hefei. Volgens beschikbare berichtgeving moet de installatie rond het einde van 2027 klaar zijn, met een eerste demonstratie van fusie-elektriciteit rond 2030. 21921

De betekenis van BEST ligt in de beoogde functie. Het apparaat moet verder gaan dan afzonderlijke prestaties van plasma en een completere keten testen: gedrag van brandend plasma, opsluiting, brandstofverwerking, warmteafvoer en elektrische output. Beschrijvingen van het project noemen bovendien een beoogd fusievermogen van ongeveer 20 tot 200 megawatt. Dat is een ontwerpdoel, geen al gerealiseerd resultaat. 2028

De term ‘eerste kilowattuur’ kan daardoor misleidend zijn als die wordt gelezen als een belofte van commercieel beschikbare elektriciteit. Een geslaagde demonstratie zou een belangrijke pilotmijlpaal zijn, maar zou niet aantonen dat fusie-energie dan al betaalbaar is of op grote schaal aan het elektriciteitsnet kan worden geleverd.

Een belangrijk deel van de vooruitgang bij BEST is industrieel, en niet uitsluitend wetenschappelijk. Twee in China ontwikkelde supergeleidende magneten doorliepen in 2026 technische acceptatie en tests op volledig vermogen. Volgens berichtgeving ging het project daarna richting de eindmontage. 1921 Zulke mijlpalen illustreren hoeveel productie- en kwalificatiewerk achter een tokamak schuilgaat: de plasmavacuümkamer is slechts één onderdeel van het totale systeem.

Chengdu test een ander ontwerp

Het Chengdu-project HHMAX-901, dat wordt geassocieerd met HH Fusion, volgt een lineaire aanpak op basis van een field-reversed configuration (FRC), een omgekeerde veldconfiguratie. Anders dan de donutvormige kamer van een conventionele tokamak is het gemelde apparaat een lineaire machine van meer dan 20 meter lang. Het is gepresenteerd als China’s eerste fusieapparaat op deze route. 36

Het project zou volgens de beschikbare berichtgeving tegen het einde van 2026 operationeel moeten zijn. Daarnaast worden lineaire FRC-systemen genoemd als mogelijke neutronenbronnen voor onder meer neutronenbeeldvorming, nucleaire geneeskunde, materiaalonderzoek en onderzoek naar kernafval. 38

Die toepassingen kunnen eerder een commerciële markt opleveren dan elektriciteitsproductie. Het verschil tussen een bruikbare neutronenbron en een elektriciteitscentrale is echter aanzienlijk. Claims over toekomstige neutronenoutput, commerciële prestaties of geplande ingebruikname blijven doelen totdat onafhankelijke meetresultaten zijn gepubliceerd.

Ook FRC-technologie staat voor openstaande vragen rond een elektriciteitscentrale: plasmabeheersing en versterking, de herhalingsfrequentie, levensduur van onderdelen, warmteafvoer en betrouwbare werking op industriële schaal. De mogelijk compacte en modulaire geometrie is aantrekkelijk, maar de route naar een betrouwbare fusiecentrale is minder ver uitgewerkt dan de tokamak-onderzoekbasis.

Waarom China meerdere fusieroutes volgt

China zet niet alles op één apparaat of één ontwerpfilosofie. Onderzoeksinstellingen en commerciële bedrijven in Sichuan zouden verschillende routes onderzoeken, waaronder tokamak-, lineaire FRC-, inertiële en magnetisch aangedreven fusie. 10

Die diversiteit weerspiegelt de technische onzekerheid rond fusie. Tokamaks hebben de diepste experimentele basis, maar vereisen complexe supergeleidende magneten, veeleisende vacuümsystemen en materialen die aan het plasma worden blootgesteld. Lineaire concepten kunnen andere technische en commerciële mogelijkheden bieden, vooral voor neutronenproductie, maar moeten nog aantonen dat ze langdurige opsluiting en prestaties op het niveau van een elektriciteitscentrale kunnen leveren.

Het resultaat is een portfoliostrategie: EAST en BEST ontwikkelen de tokamakroute, terwijl private en regionale projecten alternatieven testen die uiteindelijk kunnen concurreren op omvang, bouwsnelheid, modulariteit of tussentijdse toepassingen.

De echte race gaat om één geïntegreerd industrieel systeem

Vooruitgang in fusie wordt vaak samengevat in temperatuur of plasmaduur. Voor een elektriciteitscentrale ligt de moeilijkste opgave echter bij de integratie. Het systeem moet supergeleidende materialen en magneten combineren met speciale metalen, ultrahoog vacuüm, cryogene techniek, plasmaverhitting, diagnostiek, vermogenselektronica, technologie voor de eerste wand en divertor, afscherming, onderhoud op afstand en veiligheidssystemen.

Het magneetprogramma van BEST is een zichtbaar voorbeeld van die overgang van laboratoriumwetenschap naar zware engineering. Het succesvol testen van een magneet is betekenisvol, maar berichtgeving waarschuwde ook dat volledige montage en langdurige tests onder extreme omstandigheden nog moeten volgen. 2

Daarom mogen een plasmarecord en een mijlpaal op het gebied van elektriciteit niet als hetzelfde worden beschouwd. Een reactor kan plasma lange tijd in stand houden en toch tekortschieten op het vlak van netto-energie voor de hele installatie, levensduur van onderdelen, beschikbaarheid of exploitatiekosten.

De eerste commerciële fusieproducten zijn misschien geen elektriciteit

Neutronenbronnen kunnen voor sommige lineaire fusieprojecten een tussentijdse markt vormen. Genoemde mogelijkheden zijn onder meer bor-neutronenvangsttherapie, neutronenbeeldvorming, isotopenonderzoek, materiaalonderzoek en de behandeling van kernafval. 812

Dergelijke toepassingen zouden niet bewijzen dat elektriciteitsproductie met fusie is doorgebroken. Ze kunnen bedrijven wel helpen om inkomsten te genereren, hardware te testen en expertise op te bouwen in stralingsengineering, besturing, elektromagnetische compatibiliteit en systeemkwalificatie voordat ze een energieproducerende installatie proberen te bouwen.

Dezelfde toeleveringsketen kan bovendien relevant zijn voor niet-fusiegerelateerde industrieën. Supergeleidende magneten, cryogene systemen, nauwkeurige vermogenssystemen, vacuümapparatuur en stralingsbestendige materialen kunnen ook toepassingen vinden in medische en industriële apparatuur. De beschikbare bronnen ondersteunen die bredere logica van industriële spin-offs, maar bieden hier onvoldoende gezaghebbend bewijs om de specifieke claim te bevestigen dat een in China ontwikkeld supergeleidend protontherapieapparaat in augustus 2026 de eerste patiënt in een klinische studie behandelde.

Kapitaal volgt de technische kansen

Naast publieke en institutionele projecten groeit ook de private investering. Eén rapport telde 28 nieuwe Chinese financieringsdeals voor fusie in de eerste helft van 2026 en schatte de financiering van de sector in die periode op 7,268 miljard yuan. 51

Dat cijfer komt uit een marktrapport en is geen bewijs van technische vooruitgang. Het moet ook niet worden verward met overheids- of industriële aanbestedingen. Afzonderlijke berichtgeving schatte de aan fusie gerelateerde aanbestedingen in 2026 op ongeveer 10 miljard yuan. 26

Het investeringspatroon versterkt wel het bredere beeld: Chinese bedrijven vormen zich rond verschillende technische routes en rond de industriële mogelijkheden die nodig zijn om die routes te bouwen. De wisselwerking werkt twee kanten op: onderzoek creëert technische eisen, terwijl industriële productie en tests bepalen welke wetenschappelijke concepten kunnen uitgroeien tot herhaalbare machines.

Wat de komende jaren telt

De volgende betekenisvolle tests gaan niet alleen over de vraag of een apparaat een hogere temperatuur bereikt. Belangrijker is of projecten het volgende kunnen aantonen:

• een positieve energiebalans op systeemniveau;
• herhaalbare plasmabedrijfsvoering in plaats van een eenmalige puls;
• duurzame systemen voor de eerste wand, divertor en magneten;
• een werkbare deuterium-tritiumbrandstofcyclus en uiteindelijk de productie van voldoende tritium;
• effectieve warmteafvoer en omzetting naar elektriciteit;
• onderhoud op afstand en aanvaardbare vervangingstijden voor onderdelen;
• veiligheid, vergunningverlening en prestaties op het gebied van elektromagnetische compatibiliteit; en
• een geloofwaardig kosten- en beschikbaarheidsmodel voor elektriciteit aan het net.

China’s fusieprogramma kan daarom het best worden gezien als een groeiend technisch ecosysteem, niet als een voltooide energietechnologie. EAST leverde belangrijke ervaring met langdurige plasmacontrole. BEST moet die ervaring verbinden met een pilotdemonstratie van elektriciteitsproductie. HHMAX-901 in Chengdu test een andere, lineaire route, waarbij neutronentoepassingen mogelijk eerder commercieel beschikbaar komen dan elektriciteitsproductie.

Als de projecten hun doelen halen, vormen ze een stap richting fusie-energie. Op zichzelf bewijzen ze echter niet dat commerciële fusie het elektriciteitsnet al heeft bereikt.