Hoe een lage Donau Paks bijna stillegde en Cernavodă volledig uitschakelde

Regen verbeterde later de vooruitzichten. Hongarije verwachtte een turbine bij Paks opnieuw in bedrijf te kunnen nemen toen het waterpeil steeg, al waarschuwden de autoriteiten dat dit herstel tijdelijk kon zijn als nieuwe regen uitbleef. De centrale kon daardoor gedeeltelijk herstellen, maar bleef fundamenteel afhankelijk van de toestand van de rivier.

Cernavodă: beide Roemeense reactoren van het net

In Roemenië heeft Cernavodă twee reactoren met elk een vermogen van ongeveer 706 MW. De eerste was al eerder uitgeschakeld; de tweede werd van het net gehaald toen het peil van de Donau verder zakte. Daarmee kwam de volledige centrale, goed voor circa 1.400 MW, stil te liggen. Volgens de beschikbare berichtgeving was dit de eerste volledige door droogte veroorzaakte stillegging sinds 2003.

Cernavodă levert normaal ongeveer een vijfde van de Roemeense elektriciteit. Het gelijktijdig uitvallen van beide reactoren haalde dus een grote bron van stabiele stroom uit het systeem, juist terwijl het land al met leveringsdruk te maken had. Roemenië riep in augustus bovendien de noodtoestand voor de energiesector uit en vroeg inwoners en bedrijven vrijwillig minder elektriciteit te gebruiken.

De autoriteiten namen ongebruikelijke maatregelen om extra water naar het inlaatpunt van de centrale te leiden. Daaronder vielen het opblazen van obstakels in de rivierbodem, baggerwerkzaamheden en het afzinken van met stenen geladen duwbakken om de stroming te beïnvloeden. Zulke ingrepen kunnen tijd winnen, maar vervangen geen stabiele bron van koelwater. Herstarten blijft afhankelijk van voldoende waterstand en debiet om aan de veiligheidsvoorwaarden te voldoen.

Waarom maakt hitte het probleem groter?

Hitte belast het elektriciteitssysteem langs twee kanten. Bij hoge temperaturen gebruiken huishoudens en bedrijven meer stroom voor airconditioning, terwijl droogte de hoeveelheid beschikbaar koelwater vermindert. Als rivierwater bovendien warmer wordt, kunnen centrales hun vermogen moeten verlagen of de lozing van opgewarmd water beperken om het milieu niet verder te belasten.

Volgens Copernicus verslechterde de droogte in juli en augustus, waardoor de Donau en ook de Loire, de Po en de Rijn in augustus recordlage niveaus bereikten. Deze rivieren zijn niet alleen belangrijk voor de koeling van elektriciteitscentrales, maar ook voor waterkracht, vrachtvervoer en industriële activiteiten. Eén klimaatschok kan daardoor tegelijk het stroomaanbod verkleinen, de vraag verhogen, brandstof- en goederentransport bemoeilijken en economische kosten veroorzaken.

Gevolgen buiten Hongarije en Roemenië

Ook kerncentrales in Frankrijk ondervonden gevolgen van hoge riviertemperaturen en lage waterstanden. Een door ICIS aangehaalde marktanalyse schatte dat in Frankrijk, Hongarije en Roemenië samen ongeveer 7 GW aan nucleaire capaciteit buiten bedrijf was door aanhoudende hitte en uitzonderlijke rivierstanden. Frankrijk vertegenwoordigde daarvan ongeveer 5 GW. Dit is een cijfer uit een marktanalyse, geen officieel en uniform overzicht voor heel Europa.

Ook waterkrachtcentrales worden geraakt wanneer de rivierafvoer afneemt. Tegelijkertijd beperkten de lage waterstanden in de Donau en de Rijn de belading van schepen, verstoorden ze het vrachtvervoer en drukten ze op de inkomsten van bedrijven. CNBC citeerde een schatting van Triodos dat hittegerelateerde verstoringen de economie van de Europese Unie 180 miljard euro kunnen kosten, ongeveer 1 procent van het bbp. Het gaat om een prognose van de aangehaalde organisatie, niet om reeds vastgestelde schade.

Water hoort bij de energiezekerheid

Paks en Cernavodă laten zien dat water als essentiële productiefactor moet worden beschouwd, naast brandstof, transmissielijnen en opwekkingscapaciteit. Kernenergie kan doorgaans stabiele elektriciteit leveren, maar centrales aan rivieren blijven afhankelijk van waterstand, debiet en temperatuur om veilig te kunnen werken.

Wanneer hitte en droogte samenvallen, blijft het risico bovendien niet beperkt tot één centrale. Kernenergie en waterkracht kunnen tegelijk minder produceren terwijl de vraag naar koeling sterk stijgt. Ook de binnenvaart krijgt een klap, waardoor het moeilijker wordt om brandstoffen en goederen naar de markt te vervoeren.

De crisis rond de Donau is daarmee een waarschuwing voor de klimaatbestendigheid van Europese energie-infrastructuur. Regen kan Paks tijdelijk helpen om een deel van de productie te hervatten, maar één natte periode neemt het langetermijnrisico niet weg voor centrales die afhankelijk zijn van rivieren die steeds zwaarder onder druk staan.