Rijn- en Donau op dieptepunt: chemiebedrijven verklaren overmacht, kerncentrales vallen uit en Duitse economie krijgt klap

De Rijn: een ingestorte scheepvaart en overmacht in de chemiesector

De Rijn is een cruciale transportader voor het Europese hartland, met name voor de chemische industrie en de energiesector. Begin augustus 2026 werd de situatie kritiek.

• Recordlaag peil bij Kaub: De waterstand bij Kaub – het ondiepste punt op de Rijn voor de commerciële scheepvaart – zakte begin augustus 2026 naar 19 tot 20 centimeter, het laagste niveau sinds het begin van de metingen in 1880 . Het langjarig gemiddelde op dit punt ligt rond de 200 centimeter .
• Scheepvaart vrijwel tot stilstand: Door de lage waterstand konden bijna geen volgeladen schepen meer passeren. In sommige trajecten konden schepen zelfs niet varen zonder lading . De ladingen daalden tot onder de 20 procent van de normale capaciteit, en de transportkosten voor een ton brandstof stegen van €45 in juni naar €150 in augustus . De Duitse autoriteiten meldden dat de Rijn bij Kaub zelfs voor enkele lege schepen te ondiep was .
• Overmacht bij grote chemieproducenten: De verstoring trof het grootste chemiecomplex van Europa hard. Covestro kondigde op 11 augustus overmacht aan voor bepaalde producten en leveringscontracten vanwege de lage Rijnstand . Uit berichten bleek dat BASF eveneens overmacht afkondigde voor diverse surfactanten (oppervlakte-actieve stoffen) uit zijn Europese vestigingen op 5 augustus, als gevolg van verstoorde aanvoer van grondstoffen . Ook Lanxess riep op 31 juli overmacht uit voor ftaalzuuranhydride op zijn locatie in Uerdingen . De chemische toeleveringsketen raakte voor de tweede keer in acht jaar ontwricht, een echo van de crisis in 2018 .

De Donau: gelijktijdige recordstanden en ongekende maatregelen

De crisis bleef niet beperkt tot de Rijn. De Donau, de op een na langste rivier van Europa, werd even hard getroffen.

• Recordstanden in Boedapest: De Donau zakte eind juli/begin augustus 2026 naar 23 centimeter in Boedapest, waarmee het vorige record van 33 centimeter uit 2018 werd verbrijzeld .
• Scheepvaart en toerisme lamgelegd: Het vrachttransport werd zwaar verstoord. De Donau is een belangrijke route voor Oekraïense graanexport en de lage waterstanden legden nieuwe logistieke beperkingen op aan deze vitale, alternatieve exportroute, die belangrijker was geworden door de Russische invasie van Oekraïne . Ook het riviertoerisme liep forse schade op; het cruiseschip Viking Ullur liep vast op een zandbank in de Donau, waarna 186 passagiers moesten worden geëvacueerd .
• Extreme maatregelen om de watertoevoer te redden: De situatie noopte tot wanhoopsdaden. De Roemeense marine liet op 3 augustus 180 kg aan explosieven afgaan om de loop van de Donau nabij de kerncentrale Cernavodă te veranderen, in een poging om voldoende koelwater naar de centrale te laten stromen .

Stillegging kerncentrales in drie landen

Het meest kritieke gevolg was de stroomvoorziening. Kerncentrales hebben enorme hoeveelheden water nodig voor koeling, en de extreem lage waterstanden maakten dat onmogelijk.

• Hongarije – centrale Paks gedwongen stilgelegd: De enige kerncentrale van Hongarije, Paks, werd voor het eerst in zijn geschiedenis stilgelegd. De Donau stond zo laag dat de koelwaterinlaten het waterpeil niet meer konden bereiken . Reactor 3 werd als eerste stilgelegd, waarna de volledige centrale werd afgeschakeld . Premier Péter Magyar verklaarde dat de centrale waarschijnlijk weken nodig zou hebben om weer op vol vermogen te komen .
• Roemenië – centrale Cernavodă deels stilgelegd: Eenheid 1 van de kerncentrale Cernavodă werd stilgelegd door een gebrek aan koelwater uit de Donau. Eenheid 2 draaide op een gereduceerde capaciteit . De centrale levert normaal gesproken circa 20 procent van de Roemeense elektriciteit .
• Frankrijk – kernenergieproductie teruggeschroefd: Ook in Frankrijk moesten kerncentrales, die ruwweg tweederde van de elektriciteit voor hun rekening nemen, de productie terugschroeven vanwege lage waterstanden voor de koeling . Op 4 augustus werden drie reactoren stilgelegd, twee in de centrale Chooz en één in Cattenom .

Brede economische impact en waarschuwing voor het Duitse bbp

De verstoring van de Rijn had directe grote economische gevolgen voor Duitsland, de grootste economie van Europa.

• 0,1 tot 0,2 procentpunt van het Duitse bbp: Het Duitse Instituut voor Wereldeconomie (IfW Kiel) waarschuwde dat de lage Rijnstand de economische productie in het derde kwartaal van 2026 met 0,1 tot 0,2 procentpunt kon verlagen . Stefan Kooths, directeur van de onderzoeksgroep conjunctuur en groei van het instituut, zei: "De effecten kunnen sterk genoeg zijn om het bruto binnenlands product in het derde kwartaal met 0,1% tot 0,2% te verminderen" .
• Risico op stagnatie en recessie: Aangezien Duitsland al reken op een minimale kwartaalgroei van slechts 0,2 procent, dreigde de Rijncrisis de economie terug te duwen naar stagnatie of nul-groei . Het Instituut van de Duitse Economie (IW) waarschuwde voor een mogelijke terugkeer naar een recessie en voorspelde een daling van het bbp met 0,4 procent . Commerzbank-econoom Ralph Solveen schatte dat de extreem lage waterstand tot halverwege september ongeveer 0,35 procentpunt van het Duitse bbp in het derde kwartaal zou kunnen wegsnoepen .
• Industriële productie harder geraakt: Uit een eerdere studie van het IfW Kiel bleek dat de Duitse industriële productie voor elke 30 dagen dat de Rijn laag staat met ongeveer 1 procent daalt . De crisis stapelde zich bovenop de structurele problemen in de Duitse auto- en maakindustrie.

De droogte van 2026 was meer dan een natuurramp; het was een stresstest voor de kritieke infrastructuur van Europa. De gecombineerde impact op de scheepvaart, de chemische industrie en de kernenergieproductie in Duitsland, Hongarije, Roemenië en Frankrijk liet zien dat extreem weer als gevolg van klimaatverandering, dat eerder een zeldzame schok was, een terugkerende en forse bedreiging wordt voor de kern van de Europese economie.