Europa's stroomnet staat voor een dubbele crisis: totale zonsverduistering én recordhittegolf op 12 augustus 2026

Dubbele druk: verduistering én hittegolf

De verduistering trekt van Siberië over het Noordpoolgebied, Groenland en IJsland naar Noord-Spanje en Noord-Portugal. Ze zorgt voor een snelle, voorspelbare daling van de zonnestroomproductie . Bij heldere hemel kan de opbrengst van zonnepanelen (PV) in Europa met 9,7 GW dalen tussen 19:15 en 21:30 uur . Dat is ongeveer 3,7% van het totale geïnstalleerde zonnevermogen in de EU .

Maar de verduistering treft een stroomnet dat al verzwakt is door de extreme zomerhitte. Langdurige droogte en hoge riviertemperaturen hebben talloze centrales gedwongen om de productie te staken of te verminderen, waardoor de back-upcapaciteit van het continent is uitgehold, precies op het moment dat de zon verdwijnt.

De belangrijkste knelpunten

Verlies door zonsverduistering (tot 9,7 GW in heel Europa)

De verduistering versnelt de natuurlijke avonddaling van zonnestroom; tijdens de piek van de verduistering zakt de productie vrijwel naar nul . Spanje, waar de verduistering totaal is, ondervindt de grootste impact.

Spaanse waarschuwing: 5 GW minder

Red Eléctrica de España (REE) schat dat de verduistering de maximale zonnestroomproductie op het Spaanse vasteland tijdelijk met ongeveer 5 GW zal verminderen. Dat is zo'n 13% van de typische piekvraag op een augustuswoensdag . REE heeft een wiskundig model ontwikkeld om het verlies te berekenen en stelt dat de leveringszekerheid niet in gevaar komt. Preventieve maatregelen zijn al in werking gesteld .

Poolse kolencentrales verliezen capaciteit (~1,3 GW)

Door de kritisch lage waterstand in de Wisła (Weichsel) werd energiebedrijf Enea gedwongen de productie te verminderen in de kolencentrales Kozienice en Połaniec. Hierdoor is 1,3 GW aan capaciteit uit het Poolse stroomnet verdwenen . De waterstroming bij Kozienice daalde naar 135 kubieke meter per seconde, terwijl de koeling van de centrale 80 à 100 kubieke meter per seconde nodig heeft — meer dan de helft van de resterende stroming .

Franse kerncentrales offline (meer dan 6 GW)

Meerdere Franse kernreactoren zijn stilgelegd of teruggeschroefd vanwege te hoge riviertemperaturen (boven de wettelijke koellimieten) en lage waterstanden. Op verschillende momenten deze zomer was meer dan 6 GW aan Franse kerncapaciteit niet beschikbaar, waaronder de reactoren Golfech-2, Bugey-3, Chooz-2, Saint-Alban en Blayais . Waterschaarste in de Maas en Moezel bleef tot begin augustus de beschikbaarheid beperken . De Franse milieuwetgeving verplicht EDF om de productie te verminderen wanneer riviertemperaturen een bepaalde drempel overschrijden om het waterleven te beschermen .

Meer centrales offline door hittegolf

Naast Polen en Frankrijk zijn ook centrales in Hongarije, Roemenië, Slovenië en Italië stilgelegd vanwege lage waterstanden of te hoge watertemperaturen, zo bevestigde de Europese Commissie op 6 augustus .

De accuvloot van Europa: een nieuwe buffer

In tegenstelling tot Texas tijdens de verduistering van 2024 — waar men vooral gascentrales opschaalde — kan Europa nu rekenen op een snel uitgebreide vloot aan batterijopslag. De Europese batterijcapaciteit is het afgelopen jaar verdubbeld tot 29 GW. Dit biedt een flexibele reserve die razendsnel kan inspelen op de daling van zonnestroom . Het is de eerste continentale test of grootschalige batterijen de rol kunnen overnemen die gascentrales in eerdere crises speelden.

Voorbereidingen van ENTSO-E en netbeheerders

Speciale ENTSO-E-taakgroep actief

Het Europese netwerk van transmissiesysteembeheerders (ENTSO-E) heeft een speciale taakgroep opgericht om de voorbereidingen tussen de nationale TSB's te coördineren en de operationele flexibiliteit te maximaliseren . Deze groep kwam op 7 augustus bijeen om mogelijke scenario's te bespreken .

Coördinatie in de controlekamers

De TSB's instrueren hun controlekamerpersoneel voor verhoogde operationele alertheid en stemmen de grensoverschrijdende elektriciteitsstromen nauwkeurig op elkaar af . Gepland onderhoud aan het stroomnet tijdens de verduistering is vermeden om de operationele flexibiliteit te maximaliseren .

Preventief plan van Red Eléctrica

Het Spaanse REE heeft een specifiek preventief plan geactiveerd om de 5 GW-daling door de verduistering op te vangen. Het zet balanceringsreserves in en coördineert met de buurlanden . Het plan is gebaseerd op een speciaal astronomisch model .

Monitoring door de Europese Commissie

De Europese Commissie liet op 6 augustus weten dat de situatie als 'stabiel' wordt beoordeeld en dat er geen onmiddellijke zorgen zijn over de leveringszekerheid, maar gaf ook toe dat het 'krap' is . EC-woordvoerder Anna-Kaisa Itkonen zei dat de impact naar verwachting niet groot is omdat de verduistering laat op de middag plaatsvindt .

Waarom het stroomnet het naar verwachting houdt

Drie factoren moeten ervoor zorgen dat de lichten aanblijven:

1. Tijdstip: De verduistering vindt plaats in de late avond (19:15-21:30 uur), wat samenvalt met de natuurlijke afname van zonnestroom. Het probleem wordt daardoor niet nieuw gecreëerd, maar een bestaande daling wordt versterkt .

2. Coördinatie: Jarenlange ervaring met het integreren van zonnestroom en de lessen uit de Europese verduistering van 2015 (die destijds succesvol werd opgevangen) hebben geleid tot een uiterst gecoördineerde aanpak . De coördinatiemechanismen van ENTO-E zijn beproefd .

3. Batterijopslag: De Europese accuvloot is verdubbeld tot 29 GW en kan binnen milliseconden reageren op frequentieveranderingen. Dit is een snellere en flexibelere back-up dan gascentrales . Dit is een aanzienlijk voordeel ten opzichte van de Texaanse aanpak in 2024.

In het kort

Het stroomnet wordt dubbel belast: een voorspelbaar maar groot gat in de zonnestroomproductie (tot 9,7 GW) bovenop een al verzwakt wagenpark — thermische, kern- en waterkrachtcentrales liggen stil door de hittegolf. De reddende factoren zijn het late tijdstip, de intensieve voorbereiding via de ENTSO-E-taakgroep en de snel gegroeide Europese batterijvloot, die naar verwachting de opvang veel sneller kan regelen dan gasgestookte back-up. Hoewel de Europese Commissie de situatie 'krap' noemt, wijzen de huidige inschattingen niet op stroomuitval of leveringsproblemen.