Recordlaag waterpeil in de Donau zet energievoorziening van Centraal-Europa onder druk

Hoe ernstig is de Donaucrisis?

De Donau is op meerdere plaatsen gezakt tot niveaus die in decennia niet zijn gemeten.

• Bij Bezdan, waar de rivier Servië binnenstroomt, werd het laagste peil in meer dan een halve eeuw gemeten .
• In Boedapest zakte de peilschaal naar 26 tot 28 centimeter, een historisch dieptepunt .
• Bij het punt waar de Donau Roemenië binnenkomt, bedroeg de afvoer ongeveer 1.600 kubieke meter per seconde. Dat is minder dan de helft van het gebruikelijke seizoensgemiddelde .

De combinatie van extreme hitte, maanden met weinig neerslag en verdere dalingen in het vooruitzicht raakt daardoor niet alleen de scheepvaart, maar ook de energievoorziening.

Kerncentrale Cernavodă: koeling wordt het knelpunt

De twee reactoren van de Roemeense kerncentrale Cernavodă gebruiken Donauwater voor hun koelsysteem. Reactor 1 werd op 28 juli gecontroleerd stilgelegd, omdat de rivierafvoer te laag was voor een veilige bedrijfsvoering . Een dag later volgde reactor 2. Het was de eerste keer dat beide reactoren door lage waterstanden tegelijk buiten bedrijf waren .

Cernavodă levert normaal gesproken ongeveer 20 procent van de Roemeense elektriciteit. De Roemeense regering heeft geld vrijgemaakt om tijdelijk water vanuit een kanaal om te leiden, zodat de installatie opnieuw op het elektriciteitsnet kan worden aangesloten. Ook wordt met buurlanden gesproken over extra import tijdens piekmomenten .

Ook Hongaarse centrale Paks teruggeschakeld

In Hongarije moest Paks, de enige kerncentrale van het land, de productie vanaf 29 juli fors verlagen. Bij een van de reactoren werd de output met ongeveer 50 procent teruggebracht .

Premier Péter Magyar waarschuwde vervolgens dat de volledige centrale mogelijk voor het eerst in haar geschiedenis zou moeten sluiten. De inlaatopeningen zouden het koelwater in de steeds verder wegzakkende rivier niet meer goed kunnen bereiken . Volgens Magyar kon Paks daardoor mogelijk weken buiten bedrijf blijven .

Paks is goed voor een groot deel van de Hongaarse stroomproductie. Hongarije bereidde daarom plannen voor om grote industriële afnemers te vragen hun verbruik tijdelijk te beperken . De lagere nucleaire productie kwam bovendien boven op een terugval in de waterkrachtproductie.

Scheepvaart en landbouw ondervinden eveneens hinder

De lage waterstand heeft ook zichtbare gevolgen voor het vervoer over de rivier. In Servië kwamen binnenvaartschepen en duwbakken vast te zitten in het terugtrekkende water. Sommige rivierdelen waren zo ondiep dat mensen er te voet door konden .

Het vrachtverkeer op een van Europa's belangrijkste vaarwegen werd ernstig verstoord. Ook riviercruises moesten routes aanpassen . In Roemenië leidde de lage waterstand daarnaast tot beperkingen voor irrigatie, terwijl toerisme langs de oevers hinder ondervond .

Waarom dit meer is dan een tijdelijk waterprobleem

De crisis laat zien hoe kwetsbaar energie- en transportsystemen zijn wanneer ze afhankelijk zijn van dezelfde rivier. Kerncentrales worden vaak aan grote rivieren gebouwd om over voldoende koelwater te beschikken. Bij langdurige droogte kan die locatiekeuze echter juist een risico worden.

De huidige situatie is geen geïsoleerd incident. Een langdurige hittegolf en maanden met beneden gemiddelde neerslag hebben in verschillende landen in Centraal- en Oost-Europa tegelijk voor uitzonderlijk lage waterstanden gezorgd . De gevolgen reiken inmiddels tot minstens Roemenië, Hongarije, Servië en Kroatië: van elektriciteitsopwekking en binnenvaart tot irrigatie en toerisme .

Een enkele hydrologische schok kan zo meerdere systemen tegelijk raken. Naarmate droge periodes vaker en intenser worden, kan de afhankelijkheid van rivierwater voor koeling, transport en landbouw een steeds grotere klimaatkwetsbaarheid vormen.