Potvissen laten gasbellen om verticaal te kunnen slapen

Hier volgt een heldere samenvatting van het onderzoek, de gebruikte methoden en de belangrijkste resultaten, gebaseerd op de oorspronkelijke publicatie en berichtgeving in meerdere bronnen.

---

Overzicht van de studie

Het artikel — "Buoyancy regulation through modulation of onboard gas volume by resting sperm whales (Physeter macrocephalus Linnaeus)" door Noémie Freymond (Université de Neuchâtel), Alec Burslem en Patrick J. O. Miller (University of St Andrews) — verscheen op 23 juli 2026 in Journal of Experimental Biology (DOI: 10.1242/jeb.251920) .

Methode

• Tags: Het team gebruikte zuignap-tags die diepte, 3D-beweging en geluid registreerden. Deze werden bevestigd op 42 mannelijke potvissen bij de Noorse Lofoten-eilanden, gedurende acht zomers .
• Dataverzameling: De tags legden vast wanneer de walvis gasbellen losliet, hoe zijn verticale positie veranderde en of zijn kop omhoog of omlaag wees .
• Computersimulatie: De onderzoekers bouwden een computermodel dat rekening hield met weefseldichtheid, waterweerstand en het gasvolume in het lichaam van de walvis, om te toetsen of het loslaten van bellen de waargenomen drijfvermogenregulatie kon verklaren .

Belangrijkste ontdekkingen

• Gasbellen bijna altijd aanwezig: Tijdens 61 rustperiodes werd in ongeveer 92% van de gevallen gas losgelaten, gemiddeld ongeveer acht keer per dutje. Walvissen die vlak onder de oppervlakte rustten, lieten zelfs tot ~11 bellen per rustduik los, terwijl walvissen die uit een diepe duik (meer dan 200 meter) kwamen, slechts 3–4 bellen produceerden .
• Mechanisme bevestigd: De simulatie toonde aan dat het loslaten van gas het positieve drijfvermogen van de walvis vermindert, waardoor het effect van het uitzettende longgas wordt tegengegaan. Hierdoor ontstaat een bijna drijfneutrale toestand tijdens het verticale slapen vlak onder de oppervlakte .
• Waarom verticaal? Potvissen zijn van nature positief drijfvermogen vanwege de grote spermaceti-oliereserve in hun kop. Deze olie is lichter dan water, waardoor de walvis passief naar een verticale houding met de kop omhoog draait wanneer hij niet actief zwemt .
• Verschil in startgasvolume: De walvissen beginnen hun rustduiken met minder gas in hun longen dan bij diepe jachtduiken. Dit vermindert op zichzelf al het drijfvermogen bij aanvang van de rustperiode .

Open vragen

• Wat veroorzaakt het loslaten? Het is nog onduidelijk of de walvissen bewust hun diepte en opwaartse beweging waarnemen en doelgericht bellen loslaten, of dat dit automatisch gebeurt tijdens de slaap. Als ze met beide hersenhelften slapen (bi-hemisferische slaap, wat Miller vermoedt ), zouden ze hun drijfvermogen regelen terwijl ze volledig bewusteloos zijn — een opmerkelijke prestatie .
• Andere functies? De auteurs merken op dat het loslaten van bellen ook kan dienen om overtollig CO₂ of stikstof uit de weefsels af te voeren via de longen. Het gedrag zou dus niet alleen een rol kunnen spelen bij drijfvermogenregulatie, maar ook bij gasuitwisseling tijdens de rust .

Conclusie

Dit onderzoek levert overtuigend bewijs dat potvissen actief hun drijfvermogen reguleren door gasbellen los te laten tijdens het verticale slapen. De combinatie van veldwerk met tags, akoestische monitoring en computersimulaties bevestigt dat het loslaten van bellen de opwaartse beweging vertraagt en een neutraal drijfvermogen handhaaft. Tegelijkertijd blijven intrigerende vragen open: zijn de walvissen zich bewust van wat ze doen, en hebben de bellen mogelijk een dubbele functie — zowel voor de ademhaling als voor de balans?