Servische protesten dwingen premier tot aftreden en president tot verkiezingsbelofte

Hier is een samenvatting van de belangrijkste ontwikkelingen in de Servische anti-regeringsprotesten, van november 2024 tot juni 2026.

De aanleiding: instorting stationsluifel Novi Sad

Op 1 november 2024 stortte een pas gerenoveerde betonnen luifel in bij het treinstation van Novi Sad. 16 mensen kwamen om en één raakte zwaargewond . De ramp werd algemeen toegeschreven aan corruptie en gebrekkig toezicht op een prestigieus infrastructuurproject, wat onmiddellijk leidde tot grote verontwaardiging .

Studentenprotesten en landelijke verspreiding

Universiteitsstudenten begonnen op 22 november 2024 met het blokkeren van faculteiten . Begin 2025 hadden de anti-corruptieprotesten zich verspreid naar meer dan 400 steden en dorpen in Servië en waren ze uitgegroeid tot de grootste volksopstand in decennia . De eisen van de betogers werden breder dan alleen verantwoordelijkheid voor de instorting; ze omvatten ook vervroegde parlementsverkiezingen, rechtsstaat, een einde aan corruptie en persvrijheid .

Aftreden van premier Miloš Vučević en burgemeester van Novi Sad

Op 28 januari 2025 trad premier Miloš Vučević af na maanden van aanhoudende massale protesten. Hij zei dat hij "verdere complicaties" wilde voorkomen en "oplopende spanningen in de samenleving" wilde vermijden . De burgemeester van Novi Sad, Milan Đurić, trad dezelfde dag ook af . De zet van Vučević werd algemeen gezien als een poging om de onrust te bedwingen, maar de protesten gingen door .

Escalatie in 2025 en 2026: grote betogingen en politiegeweld

• Juni 2025: Ongeveer 140.000 betogers verzamelden zich in Belgrado. De politie kwam in botsing met demonstranten die vervroegde verkiezingen eisten .
• Zomer 2025: De protesten werden nog heviger, met geweld en hernieuwde oproepen tot vervroegde verkiezingen .
• 1 november 2025: Tienduizenden kwamen samen in Novi Sad op de eerste verjaardag van de ramp .
• 23 mei 2026: Tienduizenden anti-regeringsbetogers, voornamelijk universiteitsstudenten, verzamelden zich in het centrum van Belgrado . De politie vuurde traangas en flitsgranaten af, wat leidde tot gewelddadige botsingen bij het presidentsgebouw en het stadhuis . De spoorwegmaatschappij had alle treinverkeer naar Belgrado stilgelegd .

Aankondiging van vervroegde verkiezingen

Onder aanhoudende druk kondigde president Aleksandar Vučić aan dat er in het najaar van 2026 (tussen eind september en half november) vervroegde parlementsverkiezingen worden gehouden. De protesten gingen echter ook na deze aankondiging door .

Internationale zorgen van Raad van Europa en EU

Internationale organisaties hebben herhaaldelijk hun bezorgdheid geuit over de verslechterende situatie in Servië:

• In maart-april 2026 waarschuwden partnerorganisaties van de Raad van Europa voor een "spiraal van geweld" tegen journalisten in Servië, met "recordniveaus" van fysiek geweld, online lastercampagnes en doodsbedreigingen .
• De commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa bracht in mei 2026 een bezoek aan Servië en constateerde een "verslechterende mensenrechtensituatie", vooral op het gebied van vrijheid van meningsuiting, persvrijheid, vrijheid van vreedzame vergadering en de bescherming van de civiele ruimte .
• Het uitbreidingsrapport van de Europese Commissie van november 2025 meldde "buitensporig gebruik van geweld tegen betogers" en dat maatschappelijke organisaties die opkomen voor de rechtsstaat onder toenemende druk stonden .
• In september 2025 riep het Europees Parlement de Servische autoriteiten op te zorgen dat politieoptreden proportioneel is en de fundamentele rechten respecteert, waaronder de vrijheid van vreedzame vergadering en de persvrijheid .

Belangrijkste conclusie: Wat begon als lokale verontwaardiging over een dodelijke infrastructuurramp, is uitgegroeid tot een 18 maanden durende landelijke protestbeweging die het 13-jarige bewind van president Vučić uitdaagt. De beweging leidde tot het aftreden van de premier en de burgemeester van Novi Sad, en dwong de toezegging voor vervroegde parlementsverkiezingen in het najaar van 2026 af. Tegelijkertijd krijgt Servië scherpe kritiek van de Raad van Europa en de EU vanwege het toenemende geweld tegen journalisten, politiegeweld en het krimpen van de democratische ruimte.