Daarmee komt een steeds duidelijker verschil aan het licht: terwijl Teheran vasthoudt aan gewapend verzet en wraak, lijkt Hamas te kiezen voor een pragmatische uitweg uit de oorlog in Gaza.
Haniyeh werd op 31 juli 2024 in Teheran gedood, terwijl hij als officiële gast aanwezig was bij de inauguratie van de Iraanse president. Iran gaf Israël de schuld van de aanslag en heeft sindsdien herhaaldelijk vergelding aangekondigd .
In de nieuwe verklaring stelde de IRGC dat de moord op Haniyeh en de eerdere dood van opperste leider ayatollah Ali Khamenei in 2026 niet uit het collectieve historische geheugen zullen verdwijnen. Een reactie op deze ‘grote misdaden’ zou volgens de organisatie nog altijd onvermijdelijk en ‘hard en verpletterend’ zijn .
De toon sluit aan bij waarschuwingen van de IRGC tijdens de rouw- en begrafenisceremonies voor Khamenei begin juli. Toen dreigde de organisatie dat elke ‘berekende misrekening’ van de vijand zou leiden tot een beslissender en zwaardere klap dan ooit tevoren. De IRGC zei bovendien volledig gevechtsklaar te zijn .
De uitspraken uit Teheran staan haaks op de positie die Hamas de afgelopen dagen publiekelijk heeft ingenomen. De beweging zou hebben ingestemd met een gefaseerd raamwerk van Trumps zogenoemde Board of Peace, een initiatief dat zich richt op het beëindigen van de oorlog en het organiseren van het bestuur van Gaza .
Het voorstel omvat onder meer:
De instemming is nog geen uitgevoerde overeenkomst. Israël heeft het laatste voorstel niet formeel aanvaard en er blijven grote obstakels en voorwaarden bestaan . Hamas heeft bovendien gezegd dat het geen onderdeel van het plan zal uitvoeren zolang Israël zijn eigen verplichtingen, waaronder de terugtrekking uit Gaza, niet nakomt .
Toch betekent de stap een opvallende ommekeer. In maart 2026 wees Hamas voorstellen voor ontwapening nog af . Eind juli meldde een hooggeplaatste vertegenwoordiger aan de BBC dat de organisatie met het initiatief had ingestemd .
Volgens verschillende berichten probeerde Iran Hamas achter de schermen van het akkoord af te houden. Leden van een Hamas-delegatie zouden tijdens recente gesprekken in Teheran door hoge IRGC-functionarissen zijn aangespoord het ontwapeningsplan te verwerpen .
Een hoge Amerikaanse functionaris bevestigde dat Iran Hamas had geprobeerd te overtuigen de deal niet te accepteren, maar daarin niet was geslaagd . Volgens dezelfde functionaris had Iran Hamas al eerder ‘in de steek gelaten’ en kon Teheran het niet langer blijven steunen. Hamas zou daarom tot de conclusie zijn gekomen dat het in de eerste plaats zijn eigen belangen moest behartigen .
Berichtgeving van onder meer Reuters, Axios en andere media wijst eveneens op een mislukte Iraanse lobbycampagne . De verklaring van de IRGC op 2 augustus lijkt die mislukking indirect te erkennen: de organisatie sprak over een ‘complot’ dat al een strategische nederlaag zou hebben geleden .
Iran en Hamas hebben niet altijd exact dezelfde strategie gevolgd. De huidige tegenstelling is echter uitzonderlijk openlijk en verstrekkend. De IRGC verwerpt een regeling die Hamas van zijn gewapende macht zou beroven en blijft vasthouden aan confrontatie met de Verenigde Staten en Israël .
Hamas kiest daarentegen voor een voorwaardelijke diplomatieke route. De beweging lijkt bereid wapens in te leveren, het bestuur van Gaza over te dragen en een internationale rol bij de stabilisatie te aanvaarden — in ruil voor Israëlische terugtrekking en de mogelijkheid om de wederopbouw op gang te brengen .
De kloof wordt groter door de bredere crisis in Iran. De dood van Khamenei leidde in 2026 tot een machts- en opvolgingscrisis en tot een oorlog met de Verenigde Staten, die uiteindelijk in april in een moeizaam staakt-het-vuren uitmondde . Tijdens de daaropvolgende machtswisseling gebruikte de IRGC rouwceremonies en publieke verklaringen om haar harde lijn opnieuw te benadrukken .
Tegelijkertijd gingen Israëlische luchtaanvallen in Gaza door, ook nadat het ontwapeningsplan was aangekondigd. Dat onderstreept hoe kwetsbaar een eventueel staakt-het-vuren blijft: zowel de Israëlische instemming als de gelijktijdige uitvoering van de verplichtingen door Hamas zijn nog onzeker .
| Onderwerp | Iraanse Revolutionaire Garde | Hamas |
|---|---|---|
| Ontwapeningsplan | ‘Gedoemd te mislukken’; verwerpt het | Heeft ingestemd met gefaseerde ontwapening |
| Vergelding voor de moorden | Zweert een ‘harde en verpletterende’ reactie | Legt de nadruk op een mogelijk staakt-het-vuren |
| Bestuur over Gaza | Verzet zich tegen het afstaan van de controle | Stemt in met een nieuwe Palestijnse regering |
| Diplomatieke koers | Confronterend en afwijzend tegenover Amerikaanse voorstellen | Voorwaardelijk en pragmatisch tegenover het Board of Peace-plan |
Het resultaat is een publiek zichtbare verwijdering tussen Teheran en zijn belangrijkste Palestijnse bondgenoot. Hamas lijkt een diplomatische uitweg te zoeken om zijn voortbestaan en de toekomst van Gaza veilig te stellen. De IRGC kiest juist voor escalatie en vergelding — ook als dat betekent dat Iran verder van Hamas af komt te staan .