Historische olieschok treft wereldmarkt: drie crises tegelijkertijd

Het cumulatieve effect heeft de Russische marine-operaties en commerciële scheepvaart in de Zwarte Zee aanzienlijk beperkt.

Impact op Kazachstans olie-export via de CPC-terminal

De CPC-pijpleiding transporteert ruwweg 80% van Kazachstans ruwe olie-export en vertegenwoordigt meer dan 1% van de wereldwijde olievoorziening . De faciliteit is herhaaldelijk getroffen:

• 29 november 2025: Een Oekraïense drone-aanval beschadigde de Yuzhnaya Ozereyevka-terminal bij Novorossiysk ernstig, waardoor de export stilviel. Kazachstans ministerie van Buitenlandse Zaken drong er bij Oekraïne op aan de aanvallen te staken en noemde ze een aanval op de economische belangen van het land . De volledige exportcapaciteit zou naar verwachting pas op zijn vroegst 11 december terugkeren . Europa liep hierdoor 3,8 miljoen ton Kazachse olie mis .
• December 2025: Kazachstan verminderde tijdelijk de oliezendingen via de CPC vanwege UAV-aanvallen en slecht weer . Het land leidde een deel van de ruwe olie om via de Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC)-pijpleiding .
• 20-23 juli 2026: Nieuwe drone-aanvallen op tankers bij de CPC-terminal dwongen tot een nieuwe opschorting van de export . Kazachstan veroordeelde de aanvallen en kondigde aan de ruwe olieproductie te hebben verlaagd – het energieministerie zei dat 'oliebedrijven hun dagelijkse productie aanpasten, wat leidde tot een tijdelijke daling van de productievolumes' . De totale olieproductie van Kazachstan daalde naar 1,63 miljoen vaten per dag, van een juli-gemiddelde van 2,07 miljoen vaten per dag .

Gelijktijdige druk op mondiale energieknelpunten

De verstoring in de Zwarte Zee vindt plaats tegelijk met nog grotere crises op twee andere kritieke maritieme knelpunten.

Straat van Hormuz: Sinds eind februari 2026 is de straat vrijwel gesloten voor commercieel verkeer vanwege het Iran-conflict. Halverwege 2026 bevestigden AIS-gegevens dat het verkeer ongeveer 5% bedroeg van het volume van voor de oorlog, met 166-230 gestrande tankers in een wachtrij aan de kant van de Perzische Golf . In 2024 stroomde er gemiddeld ongeveer 20 miljoen b/d (ruwweg een vijfde van het wereldwijde verbruik) door de straat . Het Baker Institute schat dat de sluiting ongeveer 20% van de wereldwijde handel in ruwe olie en LNG blokkeert of omleidt .

Bab el-Mandeb Straat: Al ernstig verstoord door Houthi-aanvallen die eind 2023 begonnen, herstelde het verkeer in 2025 slechts licht voordat de oorlog met Iran in 2026 de aandacht opnieuw op dit knelpunt vestigde . De Wereldbank documenteerde een daling van 15% in het maritieme verkeer door de regio als gevolg van het conflict .

Deze twee knelpunten verwerken samen een volume dat veel groter is dan de stromen in de Zwarte Zee, waardoor een gelijktijdige driedubbele compressie op het wereldwijde olietransport ontstaat.

IEA's waarschuwing voor een tekort van 6 miljoen b/d

De waarschuwingen van het IEA zijn fors geëscaleerd:

• Maart 2026: Het IEA waarschuwde dat de oorlog met Iran 'de grootste aanbodverstoring in de geschiedenis van de wereldwijde oliemarkt' veroorzaakt, met een waarschijnlijke daling van het aanbod met 8 miljoen b/d alleen al in maart . De stromen door de Straat van Hormuz bedroegen minder dan 10% van het niveau van voor de crisis .
• 13 mei 2026: Het IEA herzag formeel zijn marktvooruitzichten en verklaarde dat de wereld wordt geconfronteerd met een 'enorm tekort van 6 miljoen b/d in de olievoorziening' dat de markten tot ver na 2026 krap zou kunnen houden, zelfs als het conflict met Iran snel wordt opgelost . S&P Global beschreef de markt als 'ernstig onderbevoorraad' en voorzag tekorten die tot het vierde kwartaal van 2026 aanhouden .
• 2 juni 2026: Het IEA waarschuwde voor 'kritisch lage voorraden voor de piekzomervraag' en merkte op dat aanbodwinsten uit Amerika 'het verlies van 14 miljoen vaten per dag van Golfproducenten slechts gedeeltelijk compenseren' . Het waarschuwde dat het vrijgeven van noodvoorraden slechts een tijdelijke oplossing is en geen remedie voor structurele tekorten .

Het cijfer van 6 miljoen b/d vertegenwoordigt het netto tekort na compensatie van alle beschikbare alternatieve aanvoer – de bruto verstoring uit het Midden-Oosten is veel groter, waarbij het IEA spreekt over ~14 miljoen b/d verlies alleen al van Golfproducenten .

Conclusie: Oekraïne's dronecampagne in de Zwarte Zee heeft een belangrijke wereldwijde olietransitroute effectief verstoord, waardoor Kazachstan de productie heeft moeten verlagen en de export heeft moeten omleiden. Dit gebeurt parallel aan de vrijwel volledige sluiting van de Straat van Hormuz en de aanhoudende verstoring bij Bab el-Mandeb, wat leidt tot een driedubbele compressie van het wereldwijde olieaanbod. De waarschuwing van het IEA voor een tekort van 6 miljoen b/d – het grootste in de geschiedenis – weerspiegelt dat zelfs als het conflict met Iran onmiddellijk zou worden opgelost, de markten tot diep in 2027 ernstig onderbevoorraad zouden blijven, met kritisch lage voorraden aan het begin van de piekzomervraag.