Van kritisch burgerschap naar staatsloyaliteit: Hoe Hongkong zijn schoolvak 'Liberal Studies' hervormde

Sinds het schooljaar 2021/22 is het verplichte middelbareschoolvak 'Liberal Studies' in Hongkong vervangen door 'Citizenship and Social Development' (CSD). De overheid omschrijft de verandering zelf als een 'optimalisatie', bedoeld om lesuren vrij te maken en de focus te verleggen van politieke discussies naar nationale identiteit en staatsinrichting. Critici en academici zien de hervorming als een directe reactie op de protesten van 2019 en de invoering van de Nationale Veiligheidswet, waarbij de nadruk op kritisch denken plaatsmaakte voor 'verantwoordelijk burgerschap'. Het nieuwe vak legt sterk de nadruk op 'correct begrip' van de sociale en politieke orde, waarbij onderwerpen als de Grondwet, de Basiswet en de rol van China centraal staan.

Het oude vak 'Liberal Studies' (ook wel 'Algemene Vorming') stond bekend om zijn thematische en interdisciplinaire benadering. Leerlingen werden aangemoedigd om actuele maatschappelijke kwesties vanuit meerdere perspectieven te analyseren, wat volgens sommigen leidde tot meer politiek bewustzijn en een kritische houding ten opzichte van de overheid. De regering uitte echter scherpe kritiek: het vak zou te veel nadruk leggen op actualiteit, te weinig systematische kennis bieden en te gepolariseerd zijn, met name door een focus op politieke onderwerpen. Ook zou de term 'kritisch denken' verkeerd geïnterpreteerd worden als een uitnodiging om zonder feitelijke basis autoriteiten uit te dagen.

De vervanging door CSD betekende een aanzienlijke inkrimping van het aantal lesuren, een herstructurering van de lesinhoud en een aanpassing van de beoordelingsmethoden. Academici beschouwen deze verandering als een direct gevolg van de invoering van de Nationale Veiligheidswet in 2020, waarmee de overheid meer invloed kreeg op het onderwijs om 'patriottische burgers' te vormen.

De kernvraag is of de overheid 'geen burgerschapszin' wil. Het antwoord is genuanceerder: de overheid wil een andere vorm van burgerschap. Waar 'Liberal Studies' gericht was op kritisch burgerschap (vragen stellen, debatteren, macht controleren), richt CSD zich op verantwoordelijk en nationaal burgerschap: respect voor de wet, nationale identiteit, sociale stabiliteit en loyaliteit aan de constitutionele orde.

Samengevat: het vak 'Liberal Studies' is niet zomaar afgeschaft, maar omgevormd. De oude focus op 'kritisch burgerschap' heeft plaatsgemaakt voor 'loyaal burgerschap'.