Historische omzetdaling Japanse chipapparatuur in China door eigen beleid en AI-verschuiving

De toonaangevende Japanse fabrikanten van halfgeleiderapparatuur hebben een historische daling van de omzet in China gemeld. Dit is het resultaat van een perfecte storm: Peking's agressieve streven naar binnenlandse zelfvoorziening, Japanse exportcontroles en een wereldwijde herverdeling van de chipvraag naar AI. Dit is wat er is gebeurd, hoe de industrie reageert en welke risico's er liggen.

Wat veroorzaakte de 10% daling in de Chinese omzet

De top vijf van Japanse makers van chipapparatuur — Tokyo Electron (TEL), Advantest, Screen Holdings, Disco en Kokusai Electric — noteerden in het gebroken boekjaar dat eindigde op 31 maart 2026 een gezamenlijke daling van 10% in de Chinese omzet, de eerste daling ooit . Twee hoofdoorzaken drijven deze daling:

Peking's stimulering van de eigen industrie. De Chinese autoriteiten subsidiëren binnenlandse alternatieven voor chipapparatuur zwaar, waardoor buitenlandse leveranciers direct worden verdrongen . De Chinese ontwikkeling van eigen equivalenten bereikt in sommige segmenten al het niveau van de gevestigde orde, waardoor het marktaandeel dat Japanse, Amerikaanse en Europese giganten in decennia hadden opgebouwd, snel afkalft .

Japanse exportcontroles. Vanaf juli 2023 voegde het Japanse Ministerie van Economie, Handel en Industrie (METI) 23 soorten geavanceerde halfgeleiderproductieapparatuur toe aan gecontroleerde exportlijsten. Dit vereist vergunningen voor alle bestemmingen onder de Wet op de Buitenlandse Valuta en Buitenlandse Handel . Deze beperkingen, gecoördineerd met Amerikaanse druk, blokkeren de verkoop van de allernieuwste apparatuur aan China en fungeren als een feitelijk verbod op de meest geavanceerde machines .

Bij Tokyo Electron (TEL) is de impact groot: de omzet in China daalde in het derde kwartaal van FY2026 van ¥279,4 miljard naar ¥175,5 miljard, en het aandeel van China in de omzet van TEL daalde met 8,5 procentpunt naar 31,8% . Tussen FY2025 en medio 2026 is het aandeel van China in de omzet van TEL gedaald van ongeveer 44% naar ruwweg 30% .

Hoe bedrijven reageren: AI-vraag + geografische verschuiving

De bedrijven compenseren de Chinese terugval met een sterke toename van de vraag naar AI-gerelateerde productieapparatuur en een verschuiving naar Zuid-Korea en Taiwan.

AI-gestuurde vraag groeit explosief. De wereldwijde verkoop van halfgeleiderapparatuur bereikte in 2025 een record van 135 miljard dollar, een stijging van 15% op jaarbasis, gedreven door investeringen in geavanceerde logica en HBM (High-Bandwidth Memory) voor generatieve AI . Tokyo Electron meldt een "zeer sterke" vraag naar geavanceerde AI-servers en verwacht dat DRAM-investeringen tot eind 2026 met dubbele cijfers zullen groeien . Het bedrijf voorspelt dat AI-gerelateerde vraag in FY2026 40% van de omzet zal uitmaken .

Disco, dat slijp- en snijmachines maakt voor siliciumwafels, is een belangrijke speler geworden in de wereldwijde AI-chip-toeleveringsketen. In de negen maanden tot en met 31 december 2025 steeg de nettowinst met 11,5% en de netto-inkomsten met 8,7%, gevoed door kapitaaluitgaven van TSMC, SK Hynix en Samsung .

Regionale herverdeling versnelt. De resultaten van TEL in het derde kwartaal van FY2026 laten zien dat het aandeel van Zuid-Korea in de netto-omzet met 6 procentpunten steeg ten opzichte van het voorgaande kwartaal naar 27,1% . In FY2025 stegen de aandelen van Korea en Taiwan met respectievelijk 4,9 en 2,4 procentpunt naar 22,4% en 20,7% . Screen Holdings en Disco volgen vergelijkbare patronen .

Technologische voorsprong als vesting. TEL zette begin 2025 cryogeen etsen in voor 2-nm-chips, waardoor de precisie en de toetredingsdrempels voor Chinese concurrenten werden verhoogd . Het bedrijf behoudt bijna-monopolieposities in belangrijke apparatuursegmenten — ongeveer 88-90% wereldwijd marktaandeel in coaters/ontwikkelaars — wat prijszettingsvermogen biedt dat Chinese alternatieven moeilijk kunnen evenaren .

Risico's: Permanente verdringing door Chinese zelfvoorziening

Analisten zien een structureel risico dat Japanse leveranciers permanent uit de Chinese markt worden verdrongen:

Versnelde zelfvoorziening. China streeft naar 40% zelfvoorziening in halfgeleiderapparatuur en -materialen in 2026 en heeft 40 Japanse bedrijven toegevoegd aan zijn exportcontrole- en "onbetrouwbare entiteiten"-lijsten . Chinese experts typeren de Japanse beperkingen als "averechts werkend" — ze versterken precies de binnenlandse industrie die Japan wilde afremmen .

Vergeldingscontroles. In januari 2026 voerde het Chinese Ministerie van Handel (MOFCOM) met onmiddellijke ingang exportcontroles in op goederen voor tweeërlei gebruik bestemd voor Japan. Het verbood zendingen aan Japanse militaire eindgebruikers en beperkte materiaalstromen breed . De maatregelen omvatten zeldzame aardmetalen en andere kritische materialen waarin China wereldwijd de verwerking domineert, wat de toeleveringsketens van Japan bedreigt .

Een kleiner wordend venster. Het aandeel van China in de omzet van Japanse apparatuurfabrikanten neemt structureel af, en analisten waarschuwen dat het, zodra Chinese binnenlandse alternatieven volwassen zijn, moeilijk zal zijn om marktaandeel terug te winnen . De vraag is niet langer of Japan marktaandeel in China verliest, maar hoeveel ervan terugkomt als de controles ooit worden versoepeld.

Conclusie

De Japanse chipapparatuurfabrikanten bevinden zich op een historisch keerpunt. De omzetdaling van 10% in China is geen incident, maar een structurele verschuiving, gedreven door beleid, geopolitiek en industriële concurrentie. Het vermogen van de industrie om bij te sturen op AI en geografisch te diversifiëren, houdt de inkomsten voorlopig op peil. Maar het risico van permanente verdringing uit China — al zes jaar op rij 's werelds grootste halfgeleiderapparatuurmarkt — blijft de bepalende dreiging. Naarmate het Chinese ecosysteem volwassener wordt en de vergeldingscontroles escaleren, staan Japanse leveranciers voor een strategische uitdaging die geen enkele hoeveelheid AI-vraag alleen volledig kan oplossen.