Rusland wurgt Oekraïense graancorridor in Zwarte Zee af

Zelensky's waarschuwing: Een bewuste campagne om de graancorridor te blokkeren

President Zelensky waarschuwde dat Moskou er alles aan doet om de maritieme graanroute, die cruciaal is voor de Oekraïense economie en de wereldwijde voedselvoorziening, te ondermijnen en te sluiten . Tijdens een persconferentie in Kyiv op 23 juli zei hij dat Rusland de aanvallen op schepen zal opvoeren, specifiek om de graancorridor te ontregelen . Zijn woorden werden ondersteund door duistere cijfers: volgens het regionale parket van Odesa heeft Rusland tussen 20 juni en 20 juli 2026 28 civiele schepen getroffen en daarbij 21 doden veroorzaakt . De waarschuwing kwam toen de corridor – die sinds de oprichting had geholpen bij de export van meer dan 200 miljoen ton vracht – feitelijk tot stilstand was gekomen.

Status van de scheepvaartcorridor: Nul schepen op 22 juli

De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken, Andrii Sybiha, meldde dat er op 22 juli geen enkel schip door de Oekraïense maritieme corridor in de Zwarte Zee was gevaren . In een bericht op sociale media stelde Sybiha dat Rusland alleen al sinds begin juli 31 koopvaardijschepen heeft aangevallen. Hij noemde de aanvallen 'opzettelijke aanvallen op de civiele scheepvaart, de vrijheid van navigatie en de voedselzekerheid van miljoenen mensen in Afrika, Azië, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika' . Hij vergeleek de Russische acties met de blokkade van de Straat van Hormuz, een cruciale bottleneck voor de wereldwijde olieaanvoer . Als reactie hierop vroeg Oekraïne om een spoedvergadering van de VN-Veiligheidsraad, gepland voor 27 juli, om de crisis te bespreken . Sybiha besprak ook het herstel van de vrijheid van navigatie met de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Hakan Fidan .

Reactie van rederijen: Opschorting, omleidingen en torenhoge verzekeringen

De reactie van de scheepvaartindustrie was snel en ingrijpend. Rederijen hebben de aankomst van schepen in de Oekraïense Zwarte Zee-havens voor de export van landbouwproducten tijdelijk opgeschort . Minister van Landbouw Taras Vysotskyi bevestigde dat dit een besluit was van de rederijen, niet een door de overheid opgelegde blokkade, en benadrukte dat de Oekraïense havens open blijven . Grote containerrederijen hebben zich teruggetrokken. De scheepvaartgigant Maersk stopte de operaties in de visserijhaven van Chornomorsk in de regio Odesa en leidde de lading om naar de Roemeense haven Constanta . Ook Hapag-Lloyd schortte de dienstverlening op, daarbij verwijzend naar 'recente raketaanvallen en drone-aanvallen in de regio Odesa' die de 'operationele risico's aanzienlijk hadden vergroot' . Dit heeft een van de belangrijkste logistieke aders van Oekraïne feitelijk doorgesneden. De verzekeringspremies voor schepen die de regio binnenkomen, zijn vervijfvoudigd en bemanningen eisen hogere salarissen vanwege het risico . De waarschuwing dat er geen schepen meer de havens zouden binnenkomen – een situatie die sinds 2023 niet meer was voorgekomen – werd werkelijkheid; het inkomende scheepvaartverkeer naar de Oekraïense Zwarte Zee-havens was per 23 juli volledig stilgelegd .

Verloren exportcapaciteit: Oekraïne verlamd tijdens piek oogstseizoen

De economische impact wordt gemeten in verloren capaciteit. Reuters meldt dat Oekraïne ongeveer een derde van zijn capaciteit om graan via de Zwarte Zee-havens te exporteren is kwijtgeraakt door de intensivering van Russische aanvallen . De belangrijkste boerenbond van het land meldde dat de maandelijkse graanverzendcapaciteit is gedaald tot ongeveer 4 miljoen ton, tegenover een eerder niveau van ongeveer 6 miljoen ton per maand . Dit is een cruciale klap tijdens het hoogseizoen van de Oekraïense oogst. Vóór de aanvallen had Oekraïne de graanexport voor het seizoen 2026/27 geraamd op ongeveer 43 miljoen ton . Oekraïne is voor meer dan 90% van zijn agrarische en graanexport afhankelijk van de Zwarte Zee-havens, voornamelijk in de regio Groot-Odesa .

Samenvallende crises: Een perfecte storm voor wereldwijde voedselprijzen

De verstoring op zee wordt verergerd door meerdere samenvallende drukfactoren die een uiterst zorgwekkende situatie voor de wereldwijde voedselzekerheid creëren. Reuters meldde dat de vijandelijkheden in de Zwarte Zee medio juli leidden tot een stijging van de wereldwijde tarweprijzen . De belangrijkste factoren zijn:

• Verminderde aanvoer per spoor: Gegevens van de Oekraïense spoorwegen toonden aan dat het aantal graanwagons dat bij de havens van Odesa aankwam in de week van 2-8 juli met 11% was gedaald, doordat aanvallen de toeleveringsketen verstoorden .
• Alternatieve routes zijn ontoereikend: De diepwaterterminals konden ooit tot zeven miljoen ton per maand opslaan, maar die capaciteit is gedaald tot vier tot vijf miljoen ton. Het tekort – ongeveer 2,5 miljoen ton per maand – kan niet worden opgevangen door alternatieve routes zoals binnenvaartschepen over de Donau, vrachtwagens of westelijke spoorwegovergangen .
• Wederzijdse escalatie: De aanvallen worden gespiegeld door Oekraïense aanvallen op Russische schepen, wat een gevaarlijke cyclus van escalatie creëert. Rusland stopte bijvoorbeeld tijdelijk de scheepvaart door het Don-Azov-kanaal na een Oekraïense aanval op 13 Russische schepen in de Zee van Azov op 10 juli . Dit heeft ook geleid tot een stijging van de wereldwijde tarweprijzen .

President Zelensky heeft expliciet gewaarschuwd dat deze crisis 'opnieuw de wereldwijde voedselzekerheid in verschillende regio's over de hele wereld in gevaar zou kunnen brengen' . Hoewel specifieke schattingen van het Wereldvoedselprogramma (WFP) en het VN-hongerrapport van 20 juli over het aantal extra mensen dat met acute voedselonzekerheid te maken krijgt, niet beschikbaar waren in de verstrekte bronnen, is de trend duidelijk: een blokkade van een van 's werelds grootste graanexporteurs tijdens het oogstseizoen zal aanzienlijke gevolgen hebben voor de voedselprijzen en -beschikbaarheid, met name in importafhankelijke landen in Afrika, Azië en het Midden-Oosten .