Verloren gouden eeuw: ooit waren er tienduizenden talen – nu nog maar een fractie

"Dat was de gouden eeuw van taalrijkdom," vertelde Bowern aan Science News .

Wanneer de daling begon – en waarom

Een belangrijke bevinding van de studie is dat de daling van taalrijkdom al begon vóór het Europese kolonialisme. De 'gouden eeuw' eindigde tussen ongeveer 3.000 en 1.000 jaar geleden, voornamelijk gedreven door de opkomst van de landbouw en de vorming van grotere, meer gecentraliseerde bevolkingen die kleinere taalgroepen absorbeerden of verdrongen .

De onderzoekers schatten ook dat aan het begin van het Holoceen (~12.000 jaar geleden) slechts ongeveer 4.500 tot 6.200 talen bestonden – minder dan nu – omdat de menselijke bevolking veel kleiner was . Dit spreekt het idee tegen dat taalrijkdom sinds de laatste ijstijd gestaag is afgenomen; in plaats daarvan groeide het aantal talen eerst mee met de bevolking, om daarna te pieken en te dalen.

Huidig verlies en verwachte toekomst

Vandaag worden wereldwijd ongeveer 7.500 talen gesproken of gebaard . Maar het verlies versnelt. Aanvullend onderzoek gepubliceerd in Nature Ecology & Evolution (niet het Science-artikel zelf) voorspelt dat zonder ingrijpen het taalverlies binnen 40 jaar kan verdrievoudigen, met ten minste één taal per maand die verloren gaat en meer dan 1.500 talen die mogelijk tegen het einde van de eeuw verdwijnen .

De rol van AI in het verdiepen van de kloof

Het Science-artikel richt zich op historische reconstructie en modelleert niet direct de impact van AI. Toch maakt de bredere onderzoekscontext duidelijk dat kunstmatige intelligentie de marginalisering van kleinere talen verergert.

• Minder dan 5% van de wereldwijd ~7.000 talen is betekenisvol online aanwezig .
• Meer dan 6.000 talen blijven 'digitaal benadeeld' – ze kunnen niet de trainingsdata genereren die nodig zijn voor AI-representatie, wat een vicieuze cirkel van uitsluiting creëert .
• Grote taalmodellen (LLM's) blijken systematisch 'oneerlijk' tegenover minder gesproken talen; ze bevoordelen gestandaardiseerde, hoog-resource variëteiten en marginaliseren minderheidstalen .
• Het resultaat is een digitale taalkloof waarbij AI-tools de dominantie van het Engels en een handvol veelgesproken talen versterken, wat de druk op kleinere taalgemeenschappen verder opvoert .

Onderzoek van de Johns Hopkins University, gepresenteerd op de 2025 Conference of the Association for Computational Linguistics, toonde aan dat populaire LLM's 'informatiecocons' creëren in plaats van het speelveld gelijk te trekken . Een artikel in Nature uit november 2025 merkt op dat talen gesproken door gemeenschappen in Azië, Afrika en Amerika – goed voor ongeveer 5.500 van de wereldwijd ~7.000 talen – 'risico lopen om tegen het einde van de eeuw te verdwijnen' .

Conclusie

De Science-studie hervormt ons begrip van de menselijke taalgeschiedenis. De diversiteit was ooit veel groter dan nu, met een piek van tienduizenden talen rond 2.000 jaar geleden. De daling begon niet met het kolonialisme, maar met de landbouw. En hoewel de historische krachten millennia oud zijn, dreigen moderne AI-systemen het verlies te versnellen door de meeste talen van de wereld uit te sluiten van de digitale toekomst.