Tropische laaghangende wolken verdwijnen

Tropische laaghangende wolken boven de Stille Oceaan nemen af in bedekking en weerkaatsingsvermogen (albedo) naarmate CO₂ stijgt en de zeewatertemperatuur (SST) warmer wordt. Dit veroorzaakt een krachtige positieve terugkoppeling die de opwarming van de aarde versterkt. Satelliet- en modelonderzoek toont nu aan dat deze terugkoppeling sterker is dan de meeste klimaatmodellen hadden voorspeld — wat de schattingen van de klimaatgevoeligheid verhoogt en impliceert dat de opwarming in de toekomst sneller kan gaan dan eerder verwacht.

Lage wolken nemen af bij opwarming

Van medio 2003 tot medio 2024 laat satellietwaarneming een wereldwijde afname zien van de hoeveelheid laaghangende bewolking, die de geabsorbeerde zonnestraling met +0,22 ± 0,07 W m⁻² per decennium verhoogde. Dit versnelde de energie-onbalans van de aarde in die periode . De trend is het sterkst boven tropische en subtropische oceanen, met name in de Stille Oceaan in gebieden met stratocumuluswolken .

Een afname van de bedekking of optische dikte van lage wolken zorgt dat meer zonlicht het oceaanoppervlak bereikt. Dat warmt de SST verder op, waardoor nog meer lage wolken verdwijnen: een zichzelf versterkende cyclus . Dit mechanisme wordt gezien als een fundamentele oorzaak van de grote spreiding in de evenwichtsklimaatgevoeligheid (ECS) tussen klimaatmodellen .

Nieuw bewijs: terugkoppeling is sterker dan modellen simuleren

Een studie uit 2025 gepubliceerd in Nature Communications gebruikte echte satellietdata om de terugkoppeling van tropische mariene lage wolken te beperken en concludeerde dat deze significant sterker is dan het gemiddelde van de huidige klimaatmodelprojecties . Dit impliceert dat het klimaatsysteem gevoeliger is voor broeikasgasforcering dan het modelgemiddelde suggereert .

Onderzoekers van de Hong Kong University of Science and Technology (HKUST) ontwikkelden een verbeterde methode en ontdekten dat de tropische wolken-terugkoppeling het broeikaseffect mogelijk met 71% meer versterkt dan eerdere schattingen [6, 25]. Hun resultaten, gepubliceerd in Nature Communications, wijzen op lage wolken in de zeegrenslaag als een bijzonder krachtige versterker . De studie sloot ook de mogelijkheid uit dat tropische lage wolken een verkoelend effect zouden kunnen hebben dat de opwarming compenseert .

Opwarmingspatroon bepaalt de wolkenreactie

De sterkte van de terugkoppeling van lage wolken hangt af van waar de SST opwarmt. Een 'warmer-wordt-hoger'-kader laat zien dat ruimtelijke patronen in SST-stijging veranderingen in tropische wolkenbedekking en -hoogte aansturen, die op hun beurt de omvang van de terugkoppeling bepalen .

Het waargenomen opwarmingspatroon in de afgelopen decennia — met sterkere opwarming in de westelijke Stille Oceaan en zwakkere opwarming in de oostelijke Stille Oceaan — heeft de terugkoppeling van lage wolken historisch gezien enigszins getemperd [1, 8]. Klimaatmodellen projecteren echter dat dit patroon tegen het einde van de eeuw zal verschuiven naar een grotere opwarming in de oostelijke Stille Oceaan, wat de terugkoppeling waarschijnlijk zal versterken .

Gevolgen voor projecties van de opwarming

Hogere klimaatgevoeligheid

Bijgewerkte opkomende beperkingen op basis van de nieuwste data geven een tijdelijke klimaatrespons (TCR) van ongeveer 1,81 K (waarschijnlijk bereik 1,28–2,33 K), een bescheiden toename ten opzichte van schattingen van vóór 2019 . Sommige analyses suggereren dat de klimaatgevoeligheid (opwarming per verdubbeling van CO₂) dichter bij 4,5°C zou kunnen liggen, in plaats van het vaak aangenomen bereik van 2,5–3°C .

Versnelde energie-onbalans

De waargenomen afname van het albedo van lage wolken heeft bijgedragen aan de recordbrekende energie-onbalans van de aarde, die in 2023 een absoluut hoogtepunt bereikte [9, 12]. De afname van lage wolken verklaart ongeveer 70% van de recente trend in de energie-onbalans .

Minder maskering door aerosolen versterkt het effect

Een scherpe daling van de uitstoot van zwavelaerosolen door de wereldwijde scheepvaart na 2020, als gevolg van regelgeving van de Internationale Maritieme Organisatie, heeft de weerkaatsing van lage wolken boven de Stille Oceaan en de Atlantische Oceaan verder verminderd, wat de opwarming versterkt . Dit 'schonere lucht'-effect is mede verantwoordelijk voor de piek in de wereldwijde temperaturen in 2023–2024 .

Een complicerende factor: historische toename van bewolking

Een studie van juli 2026 vond dat de tropische laaghangende bewolking tussen 1979 en 2025 juist met ongeveer 0,18% per decennium toenam. Dit suggereert dat de historische wolkenrespons de opwarming in de afgelopen ~47 jaar gedeeltelijk heeft getemperd . Deze toename betrof voornamelijk stratocumuluswolken, die bijzonder effectief zijn in het weerkaatsen van zonlicht, wat een verkoelend effect gaf van naar schatting −0,79 W m⁻² K⁻¹ . Klimaatmodellen laten echter consistent zien dat dit beschermende effect zal omkeren en verzwakken bij aanhoudende opwarming, waarbij de terugkoppeling van lage wolken in de toekomst sterker positief wordt .

Recordtemperaturen wereldwijd al waargenomen

De jaren 2023 en 2024 waren de warmste ooit gemeten, waarbij 2024 het eerste kalenderjaar was dat meer dan 1,5°C boven het pre-industriële niveau uitkwam [11, 14]. De afgelopen 11 jaar waren de 11 warmste jaren ooit gemeten .

Conclusie

Het bewijs wijst sterk in de richting van het verdwijnen van tropische lage wolken als een belangrijke versterker van de opwarming. Satellietdata laten al een meetbare afname zien van de bedekking en het albedo van lage wolken, en waarnemingen geven aan dat de terugkoppeling aan de hoge kant van de modelschattingen zit. Dit verhoogt de centrale schatting van de klimaatgevoeligheid en suggereert dat de toekomstige opwarming sneller kan gaan dan het gemiddelde van CMIP6-modelprojecties — tenzij er diepe en snelle emissiereducties worden doorgevoerd. De belangrijkste resterende onzekerheden zijn de exacte omvang van de terugkoppeling en hoe verschuivende SST-opwarmingspatronen deze in de komende decennia zullen beïnvloeden.