Chinese kustwacht valt Filippijnse schepen aan bij Scarborough Shoal en Second Thomas Shoal: een tijdlijn van de escalatie in de Zuid-Chinese Zee in juli 2026

De gewelddadige confrontatie bij Second Thomas Shoal (20 juli 2026)

Drie dagen voor de grote waterkanon-aanval bij Scarborough Shoal vond er een directe fysieke confrontatie plaats bij Second Thomas Shoal (ook bekend als Ayungin Shoal) in de Spratly-archipel op maandag 20 juli 2026.

• Het Filippijnse leger meldde dat personeel van de Chinese kustwacht aan boord van een motorboot een Filippijnse matroos herhaaldelijk met een houten knuppel op het hoofd sloeg, hem verwondde en zijn kleine rubberboot beschadigde . De aanval werd op video vastgelegd door andere Filippijnse matrozen en leidde tot woedende veroordelingen door Filippijnse functionarissen .
• Bij de confrontatie waren een Chinees kustwachtschip en twee Filippijnse marine-rubberboten betrokken [20, 25].
• China diende een formeel protest in bij de Filipijnen en beschuldigde Manilla ervan de aanval te zijn begonnen. Peking beweerde dat Filippijns personeel 'illegaal' de rubberboten had te water gelaten vanaf het gestrande BRP Sierra Madre-schip en het Chinese vaartuig op een 'gevaarlijke manier' had geramd .
• De Amerikaanse missie bij ASEAN veroordeelde het gedrag van China als 'gevaarlijk en agressief' .
• Second Thomas Shoal is de thuisbasis van het gestrande Filippijnse oorlogsschip BRP Sierra Madre, dat Manilla gebruikt als een militaire voorpost [56, 58]. De Filipijnen hebben het schip in 1999 opzettelijk op het rif laten stranden om hun territoriale aanspraken te versterken [56, 58].

Dit was geen geïsoleerd incident. Op 17 juni 2024 leidde een Filippijnse bevoorradingsmissie naar het rif tot chaos toen de Chinese kustwacht, gesteund door maritieme milities en de marine van het Volksbevrijdingsleger, een Filippijnse marine-rubberboot omsingelde, ramde en enterde, waarbij messen en bijlen werden gebruikt om het vaartuig te beschadigen en uitrusting te vernielen . Bij dat incident vochten Filippijnse soldaten de Chinese kustwacht 'met de blote handen' af, terwijl het Chinese personeel was uitgerust met zwaarden, speren en messen . Een Filippijnse matroos verloor een duim door een botsing .

Diplomatieke nasleep tijdens de ASEAN-bijeenkomsten in Manilla (21–23 juli 2026)

De twee maritieme confrontaties speelden zich af parallel aan de 59e ASEAN-bijeenkomst van ministers van Buitenlandse Zaken en aanverwante topbijeenkomsten in Pasay City, Metro Manilla, van 21 tot 23 juli 2026 [34, 35]. De Filipijnen waren in 2026 voorzitter van ASEAN .

• De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio arriveerde in Manilla voor de ASEAN Post-Ministeriële Conferentie [33, 34].
• De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi was ook aanwezig .
• De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergey Lavrov woonde de bijeenkomst eveneens bij .
• Rubio ontmoette Wang Yi op 22 juli aan de zijlijn van de bijeenkomst. Volgens de SCMP spraken ze over het geplande bezoek van president Xi Jinping aan de VS en de botsingen in de Zuid-Chinese Zee. Rubio omschreef het geschil over Second Thomas Shoal als 'zeer negatief en waar niemand baat bij heeft' . Het Reuters-rapport meldde dat de ontmoeting plaatsvond in aanloop naar een mogelijke Trump-Xi-top in september .
• De Filippijnse minister van Buitenlandse Zaken Maria Theresa Lazaro had ook een bilaterale ontmoeting met Wang Yi — hun eerste sinds 2024 [35, 38]. Tijdens die ontmoeting waarschuwde Wang zijn Filippijnse ambtgenoot dat Manilla 'de bittere gevolgen zou dragen' als het Peking zou proberen uit te dagen met de hulp van andere landen .
• Op 23 juli, dezelfde dag als het tweede waterkanon-incident bij Scarborough Shoal, zei Rubio dat de acties van China in de Zuid-Chinese Zee 'destabiliserend' waren .
• De bijeenkomsten werden ook gedomineerd door de crisis in het Midden-Oosten en de Straat van Hormuz, maar de opeenvolgende botsingen in de Zuid-Chinese Zee werden een centraal punt van onenigheid [34, 36].

Brede context van de territoriale geschillen

Scarborough Shoal — Dit atol, ongeveer 220 km ten westen van de Filippijnse provincie Zambales, wordt door beide landen opgeëist. China nam in 2012 de facto de controle over het rif na een maritiem treffen met de Filipijnen [53, 54, 57]. Sindsdien heeft China zijn greep agressief versterkt:

• In april 2026 toonden satellietbeelden dat China schepen en een drijvende barrière inzette om de ingang van het rif te blokkeren .
• In juni 2026 drong de Filipijnen er bij China op aan een nieuw geïnstalleerde 6x6 meter grote drijvende constructie op Scarborough Shoal te verwijderen, omdat deze de ASEAN-China-verklaring over het gedrag van partijen in de Zuid-Chinese Zee zou schenden [47, 48].
• In maart 2026 verwierp de Filipijnen de Chinese claim dat een Filippijnse diplomaat had toegegeven dat Scarborough Shoal niet bij de Filipijnen hoorde .
• In september 2025 kondigde China de oprichting aan van het Huangyan Island National Nature Reserve op het rif, wat leidde tot protesten van de Filipijnen .

Second Thomas Shoal (Ayungin Shoal) — Dit onderwaterrif in de Spratly-archipel, ongeveer 194 km ten westen van het Filippijnse Palawan, herbergt het gestrande BRP Sierra Madre-schip [55, 56]. China heeft gewapende kustwacht- en militievaartuigen ingezet om Filippijnse bevoorradingsmissies te blokkeren [22, 23, 24]. De knuppelaanval van juli 2026 was een van de meest gewelddadige directe fysieke confrontaties tot nu toe, waarbij sprake was van persoonlijk contact in plaats van alleen hinderlijk gedrag tussen schepen [17, 21, 32].

Beide riffen blijven de meest explosieve brandhaarden in het bredere arbitragevonnis van het Permanente Hof van Arbitrage uit 2016, waarin de buitensporige aanspraken van China op de Zuid-Chinese Zee onwettig werden verklaard onder het internationaal recht [53, 57]. Peking verwerpt dat vonnis volledig. De VS blijft gebonden aan het wederzijdse defensieverdrag met de Filipijnen, hoewel Washington niet direct heeft ingegrepen in deze incidenten. Op 20 juli 2026 veroordeelde de Amerikaanse missie bij ASEAN het optreden van China , en op 22 juli bevestigde Rubio opnieuw de Amerikaanse steun voor de vrijheid van navigatie en het arbitragevonnis uit 2016 .