Iraanse rapper ter dood veroordeeld: een gefactcheckte tijdlijn van de bloedige protestonderdrukking in 2026

Protesten en de dodentol

De landelijke protesten begonnen op 28 december 2025 te midden van een diepe economische crisis . De daaropvolgende onderdrukking, naar verluidt bevolen door de hoogste leider Ali Khamenei met instructies om scherp te schieten, leidde tot naar schatting 12.000 tot 20.000 doden onder betogers medio januari 2026, aldus een bulletin van de Britse regering . Meer dan 800 betogers kregen de doodstraf, hoewel veel executies naar verluidt werden stilgelegd na dreigementen van Amerikaanse interventie. Het is onduidelijk of Iran deze doodstraffen daadwerkelijk wil uitvoeren .

Golfslag van executies sinds maart 2026

Meerdere bronnen bevestigen dat Iran sinds maart 2026 minstens "drie dozijn" mannen heeft geëxecuteerd op beschuldigingen van protesten, lidmaatschap van verboden oppositiegroepen of spionage . Belangrijke ijkpunten:

• Eind april 2026 documenteerde Iran Human Rights 22 politieke gevangenen die in zes weken tijd waren opgehangen, onder wie 10 die waren opgepakt tijdens de protesten van januari 2026 – gemiddeld één executie om de twee dagen .
• The Guardian meldde dat Iran sinds maart minstens 24 mensen had geëxecuteerd, onder wie zes in twee dagen, per 7 mei 2026 .
• Eind mei meldde The Straits Times dat ongeveer drie dozijn mannen sinds maart waren opgehangen .
• Op 24 juli meldde Al-Monitor dat Iran "executies opvoert in de schaduw van de oorlog", waaronder de ophanging van zes MEK-leden (onder wie een 34-jarige natuurkundedocent) in dezelfde periode .

Het getal van "23 mannen sinds maart" is grotendeels consistent met de ondergrens van deze tellingen; het werkelijke aantal lijkt medio juli 2026 boven de 30 uit te komen.

Waarschuwingen van de VN-feitenmissie

De Onafhankelijke Internationale Feitenmissie (FFM) over Iran – in 2022 opgericht door de VN-Mensenrechtenraad en in januari 2026 verlengd – heeft herhaaldelijk gewaarschuwd voor versnelde doodstrafprocedures:

• 4 maart 2026: De FFM waarschuwde dat aangehouden betogers "versnelde doodstrafprocedures" riskeerden, terwijl Amerikaanse, Israëlische en Iraanse aanvallen voortduurden .
• Februari 2026: Amnesty International meldde "versnelde, door foltering ontsierde, volstrekt oneerlijke processen" waarbij minstens 30 mensen risico liepen, onder wie twee kinderen .
• Op 14 juli 2026 verklaarde aanklager Ali Salehi van Teheran dat zaken met betrekking tot de protesten en de recente oorlog met "precisie en snelheid" werden behandeld, waarmee de gerechtelijke drang naar snelle afhandeling werd bevestigd .
• 23 juli 2026: De FFM riep Iran op om onmiddellijk de executie van 10 mannen uit de protestzaak in Isfahan te stoppen, en waarschuwde dat familieleden van ten minste twee van hen al waren opgeroepen voor een laatste bezoek – een teken dat meer executies op handen zijn .

Rapper Mahnam Navab Safavi ter dood veroordeeld (juli 2026)

Mahnam Navab Safavi, een 22-jarige rapper uit Isfahan, werd in juli 2026 ter dood veroordeeld door de 5e kamer van de Revolutionaire Rechtbank van Isfahan . Volgens het juridische belangenbehartigingsnetwerk Dadbaan werd hij beschuldigd van "vernieling van openbare eigendommen, propaganda tegen het systeem, samenscholing en samenzwering, en het aanzetten van mensen om elkaar te doden" . Volgens berichten werd hij in januari 2026 op zijn werk gearresteerd en bracht hij ongeveer 45 dagen door in eenzame opsluiting in een faciliteit van het ministerie van Inlichtingen .

Erfan Esfandiari en Gol-Mohammad Mohammadi geëxecuteerd (19 juli 2026)

Op 19 juli 2026 maakte Mizan News Agency (het officiële mediakanaal van de rechterlijke macht) de executie bekend van Erfan Esfandiari en Gol-Mohammad Mohammadi, twee betogers van de demonstraties van december 2025 in Isfahan . Ze werden opgehangen op beschuldiging van "brandstichting van openbare eigendommen, het zaaien van terreur en het verstoren van de openbare orde en veiligheid" . Ze maakten deel uit van een grotere Isfahan-zaak waarbij in totaal 12 betogers betrokken waren, nadat het Hooggerechtshof van Iran de doodstraffen had bevestigd in verband met de vermeende moord op vier Basij-leden .

Dood van voormalig bokskampioen Afshin Albandi

Afshin Albandi, een voormalig bokskampioen die vastzat in de Isfahan-gevangenis, overleed op 18 juli 2026 (gemeld op 22 juli) nadat hem adequate medische zorg was geweigerd te midden van slechte gezondheids- en hygiënische omstandigheden in de gevangenis . De Hengaw Organisatie voor Mensenrechten meldde zijn dood als gevolg van medische verwaarlozing, en mensenrechtenorganisaties haalden zijn zaak aan als onderdeel van een breder patroon waarbij gedetineerden de juiste medische aandacht wordt onthouden .

Internationale veroordeling

Internationale organen hebben de executiegolf veroordeeld:

• VN-experts uitten hun afschuw over de "verbijsterende omvang" van de executies, waarbij ze opmerkten dat er alleen al in de eerste negen maanden van 2025 meer dan 1.000 executies plaatsvonden .
• In mei 2026 publiceerden meer dan 300 vooraanstaande internationale juridische experts, mensenrechtenverdedigers en Nobelprijswinnaars een gezamenlijke open brief aan de VN-secretaris-generaal waarin ze om dringende actie vroegen .
• De VN-Mensenrechtenraad verlengde in januari 2026 het mandaat van de Feitenmissie met twee jaar en veroordeelde wat het de "dodelijkste onderdrukking van het Iraanse volk sinds de revolutie van 1979" noemde .
• Amnesty International documenteerde minstens 39 politieke executies en wijdverbreide willekeurige arrestaties tot medio 2026 .