Feitencheck: oorlog tussen de VS en Iran bereikt gevaarlijk nieuw stadium

Het aantal doden liep eerder op van zeven op 8 maart naar veertien op 14 juli en zestien op 18 juli . De meest recente slachtoffers vielen in juli. Twee militairen kwamen om bij een Iraanse raketaanval op een Amerikaanse basis in Jordanië op 16 en 17 juli. Een andere militair stierf in Irak tijdens een gecontroleerde operatie waarbij explosieven uit een neergehaalde Iraanse drone werden verwijderd .

Er circuleren ook hogere aantallen. Wikipedia noemt 19 tot 20 Amerikaanse doden, afhankelijk van de vraag of contractanten worden meegeteld. De officiële telling van het Amerikaanse ministerie van Defensie stond op 20 juli echter op 17 militairen .

Door Pakistan bemiddelde wapenstilstand mislukt

De diplomatieke poging om de oorlog te stoppen lijkt te zijn mislukt. Op 8 april 2026 werd een staakt-het-vuren voor twee weken overeengekomen, met Pakistan als bemiddelaar . Daarna volgde het Islamabad Memorandum of Understanding (MoU). Dat akkoord werd op 17 juni op afstand ondertekend en moest een routekaart vormen voor een permanente vrede binnen 60 dagen .

De wapenstilstand hield bijna drie weken stand, maar stortte begin juli in. Vervolgens begon een nieuwe reeks aanvallen en tegenaanvallen . Op 8 juli verklaarde president Donald Trump dat het staakt-het-vuren voorbij was . Amerikaanse troepen voerden volgens berichtgeving vervolgens negen nachten op rij aanvallen uit .

Een belangrijk detail bij de uitspraak dat de Iraanse opperste leider de overeenkomst „waardeloos” zou hebben genoemd: Ali Khamenei was op de eerste oorlogsdag, 28 februari, omgekomen . De uitspraak kwam van zijn opvolger, Mojtaba Khamenei. Die beschuldigde de VS er op 18 juli van het MoU herhaaldelijk te hebben geschonden en noemde de handtekening van president Trump „volledig waardeloos en ongeldig” .

Iraanse aanvallen op Amerikaanse bases in de Golf

Iran heeft meerdere aanvallen met raketten en drones uitgevoerd op Amerikaanse militaire infrastructuur in Koeweit, Bahrein, Jordanië en Qatar.

• Op 8 en 9 juli werden locaties in Koeweit en Bahrein aangevallen, volgens Iran als reactie op Amerikaanse aanvallen in de buurt van de Straat van Hormuz .
• Op 16 juli volgden aanvallen op Amerikaanse bases in Koeweit, Bahrein en Jordanië. Daarbij zouden onder meer luchtverdedigingssystemen, brandstofopslag en radarinstallaties het doelwit zijn geweest .
• In Jordanië onderschepte de luchtverdediging acht vanuit Iran gelanceerde raketten. Luchtalarm klonk in verschillende delen van het land, ook in de omgeving van Aqaba, terwijl projectielen door het Jordaanse luchtruim vlogen .

De aanvallen waren volgens Iraanse verklaringen gericht op Amerikaanse militaire doelen. Tegelijkertijd vergroten zulke aanvallen het risico voor de bevolking en infrastructuur in de landen waar die bases liggen.

Conflict breidt zich uit over de regio

De oorlog heeft inmiddels rechtstreeks gevolgen voor Koeweit, Bahrein, Jordanië, Qatar en Irak. Deze landen zijn betrokken als locatie van militaire bases, als doelwit of als doorgangsgebied voor aanvallen .

Dat maakt het conflict regionaal: het blijft niet beperkt tot de directe confrontatie tussen Washington en Teheran. Ook de Amerikaanse militaire doden in Jordanië en Irak onderstrepen hoe ver de gevechten zich hebben verspreid . Eind juli, bijna vijf maanden na het uitbreken van de oorlog, was er volgens de beschikbare berichtgeving geen duidelijke aanwijzing voor een de-escalatie .

Straat van Hormuz vrijwel onbegaanbaar voor commerciële scheepvaart

Een van de grootste gevolgen buiten het slagveld is de verstoring van de scheepvaart door de Straat van Hormuz. Deze smalle zeestraat tussen Iran en Oman is een cruciale verbinding tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman. In normale omstandigheden stroomt er ongeveer 20 procent van de wereldwijde olie- en lng-transporten doorheen .

De belangrijkste ontwikkelingen:

• In de eerste dagen van de oorlog kwamen tot 1.500 schepen vast te liggen nadat Iran feitelijk controle over het scheepvaartverkeer had verkregen .
• Na herhaalde sluitingen van de zeestraat daalde het verkeer tot slechts 22 schepen per dag. Voor de oorlog passeerden dagelijks meer dan 130 schepen .
• Op 10 juli was de scheepvaart volgens beschikbare trackinggegevens vrijwel tot stilstand gekomen. Via de door de VS gecoördineerde route stak geen groot schip meer over terwijl het zijn locatie uitzond .
• Ongeveer 6.000 zeevarenden zaten vast op honderden schepen .

De verstoring heeft niet alleen gevolgen voor rederijen en bemanningen. Omdat de zeestraat een belangrijke route is voor olie en vloeibaar aardgas, werkt de onzekerheid door op energie- en wereldmarkten. De olieprijzen zijn volgens de berichtgeving naar ongekende hoogten gestegen .

VN waarschuwt voor „catastrofale gevolgen”

Arsenio Dominguez, secretaris-generaal van de internationale scheepvaartorganisatie IMO, waarschuwde voor catastrofale humanitaire en economische gevolgen. Hij omschreef de stilgevallen scheepvaart in de Straat van Hormuz als de grootste verstoring van de bevoorrading in de geschiedenis .

De VN bracht personeel uit het gebied weg, maar een nieuwe aanval op een vrachtschip op 26 juni leidde ertoe dat het evacuatieplan werd stilgelegd . Volgens Dominguez moet alle scheepvaart door de zeestraat worden vermeden totdat de noodzakelijke veiligheidsvoorwaarden zijn hersteld .

De Golfstaten blijven daardoor op hun hoede voor nieuwe aanvallen. Zolang de gevechten doorgaan en commerciële schepen de route mijden, blijft de crisis niet alleen een militair probleem voor het Midden-Oosten, maar ook een risico voor de internationale handel, energievoorziening en humanitaire veiligheid.