Klimaatverandering, stadsuitbreiding en verouderde riolering maken overstromingen in West-Afrika dodelijker

• Kans: Een driedaagse regenbui van deze omvang is nu ongeveer vijf keer waarschijnlijker dan in een pre-industrieel klimaat dat 1,4°C koeler was .
• Intensiteit: Uit historische waarnemingen blijkt dat de regenval in de regio met ongeveer 23% is toegenomen sinds het begin van de metingen .
• Modellen onderschatten: Klimaatmodellen suggereren een kleinere toename van 4% in intensiteit en 20% in kans. Omdat de modellen de waargenomen trends systematisch onderschatten, is de werkelijke invloed van de opwarming mogelijk nog groter .
• Herhalingstijd: Een dergelijke extreme bui is niet langer zeldzaam. In het huidige klimaat is het eens in de 2 tot 4 jaar te verwachten .

Deze cijfers zijn een update van eerdere WWA-studies uit 2022, waaruit bleek dat seizoensregens in het Tsjaadmeer- en Nigerbekken tot 80 keer waarschijnlijker waren geworden door klimaatverandering . De nieuwe gegevens richten zich op korte, hevige regenbuien aan de kust – het type dat voor overstromingen zorgt in dichtbebouwde steden.

Drie oorzaken, één ramp

Het WWA-rapport noemt drie samenhangende factoren die van een zware regenbui een catastrofe maakten .

1. Klimaatverandering: de vochtversterker

De natuurkunde is helder: een warmere atmosfeer kan meer vocht vasthouden. Nu de mondiale temperatuur 1,4°C boven het pre-industriële niveau ligt, is de lucht boven de Golf van Guinee geladen met waterdamp. Het WWA-onderzoek stelt ondubbelzinnig dat de menselijke opwarming "deze gebeurtenis erger en natter heeft gemaakt, met verwoestende gevolgen" . Dit verklaart waarom 15 van de 16 overstromingen die WWA in 2024 bestudeerde, werden versterkt door klimaatverandering .

2. Snelle verstedelijking in overstromingsgebieden

De kuststrook van Abidjan tot Lagos is een van de snelst verstedelijkende gebieden ter wereld. Zowel formele als informele bouw heeft zich uitgebreid naar natuurlijke overstromingsvlaktes en moerasgebieden . Dit heeft twee gevolgen: er wonen en werken meer mensen in gevaarlijke gebieden, en het landschap dat ooit regenwater absorbeerde, verdwijnt.

3. Verouderde infrastructuur

De bestaande riolering en afvoersystemen waren "compleet overbelast" door de hoeveelheid water . Door de omzetting van natuurlijke vegetatie in landbouwgrond en bebouwd gebied kan de bodem veel minder water opnemen. In plaats van langzaam weg te zakken, stroomt het water nu snel en gevaarlijk weg .

Bovendien is de zeespiegelstijging langs de kust van de Golf van Guinee sneller dan het mondiale gemiddelde. Dit verhoogt het overstromingsrisico in laaggelegen kuststeden, omdat rivieren en regenwaterafvoeren hun water moeilijker in zee kunnen lozen .

De bredere context: 2024–2026 in perspectief

Hoewel de nieuwe studie zich richt op de gebeurtenis van juni 2026, past deze in een patroon van steeds ergere overstromingen in West- en Centraal-Afrika. Het regenseizoen van 2024 (juni–september) trof meer dan 4 miljoen mensen in 14 landen, kostte minstens 1.000 tot 1.500 mensen het leven en verdreef meer dan 1 miljoen mensen uit hun huizen . Tsjaad, Niger en Nigeria werden het hardst getroffen; alleen al in Tsjaad raakten 1,9 miljoen mensen getroffen en vielen er minstens 500 doden . Naar schatting hadden de overstromingen van 2024 bijna 7 miljoen mensen in de regio getroffen .

Wat het nieuwe onderzoek duidelijk maakt: deze gebeurtenissen zijn geen zwarte zwanen meer. Ze zijn de nieuwe realiteit.

Wat er moet gebeuren: minder uitstoot en aanpassing

Het WWA-onderzoek benadrukt dat de gevolgen van overstromingen blijven groeien, tenzij er tegelijkertijd wordt gewerkt aan minder kwetsbaarheid en minder broeikasgasuitstoot . De belangrijkste aanbevelingen uit het rapport:

• Minder uitstoot: Prof. Friederike Otto, een van de hoofdauteurs, zei: "Aanpassen aan deze inmiddels normale gebeurtenissen is cruciaal, maar het is net zo belangrijk om de uitstoot veel verder en sneller te verminderen... zolang de uitstoot niet stopt, zullen deze extremen alleen maar erger worden" .
• Aanpassingsmaatregelen: De studie roept op tot meer betaalbare en veilige huisvesting, betere riolering en afvoer, strengere bouwvoorschriften, betere vroegtijdige waarschuwingssystemen en meer inspraak van de gemeenschap bij de planning .
• Klimaatfinanciering: Simon Stiell, uitvoerend secretaris van UN Climate Change, benadrukte dat kwetsbare landen – die het minst hebben bijgedragen aan de crisis – de reeds beloofde klimaatfinanciering volledig moeten krijgen .
• Bij een opwarming van 2,8°C voorspellen modellen nog nattere driedaagse regenbuien. Wat nu een gebeurtenis is die eens in de 2 tot 4 jaar voorkomt, wordt dan normaal. De regio moet zich voorbereiden op nog extremere neerslag .

De wetenschap is duidelijk. De keuzes – zowel lokale planning als mondiale uitstoot – bepalen of de volgende stortbui alleen maar hevig of catastrofaal zal zijn.