EU aanvaardt actieplan van X na recordboete – maar de strijd is nog niet gestreden

Op 15 juli 2026 aanvaardde de Europese Commissie een bindend actieplan van X (voorheen Twitter) om de overtredingen van de transparantieverplichtingen uit de Digital Services Act (DSA) te herstellen. Het plan is het sluitstuk van een maandenlang traject dat begon met een recordboete van €120 miljoen. Maar het lost slechts een deel van de problemen op: een apart, lopend onderzoek naar systeemrisico's – inclusief de inzet van X's AI-chatbot Grok – is nog altijd gaande. En dat alles speelt zich af tegen de achtergrond van oplopende trans-Atlantische spanningen over de DSA zelf. Dit artikel geeft je een helder overzicht van wat er is gebeurd, wat het plan inhoudt, en wat de bredere context is.

Wat het actieplan van juli 2026 inhoudt

De Europese Commissie accepteerde het actieplan van X op 15 juli 2026 formeel. Het doel is om X weer in overeenstemming te brengen met de DSA-verplichtingen op het gebied van transparantie en onderzoekstoegang tot openbare data . De Commissie stelde dat de goedgekeurde maatregelen bedoeld zijn om "onderzoekers, het maatschappelijk middenveld en het publiek in het algemeen meer transparantie te geven over X's systemen" .

Concreet betekent dit dat X zes maanden de tijd heeft om de maatregelen door te voeren die de toegang voor onderzoekers tot openbare data verbeteren en de advertentietransparantie vergroten . Het plan verplicht X ook tot onafhankelijke audits van de nalevingsmaatregelen, om te verifiëren dat de corrigerende acties effectief zijn. Dit past in het DSA-kader dat onafhankelijk toezicht op zeer grote online platforms vereist . De Commissie noemde het actieplan een "belangrijke stap" richting naleving, maar waarschuwde dat ze de uitvoering nauwlettend in de gaten zal houden .

De boete van €120 miljoen en de deadlines die tot dit plan leidden

De recordboete werd op 5 december 2025 opgelegd – de allereerste niet-nalevingsboete onder de DSA. X kreeg de boete voor drie duidelijke overtredingen van de transparantieregels :

• Artikel 25(1) – Het misleidende gebruik van het betaalde "blauwe vinkje"-systeem (dit wordt als misleidend ontwerp of 'dark pattern' beschouwd)
• Artikel 39 – Onvoldoende advertentietransparantie (X had een ontoereikende en slecht bruikbare advertentiedatabank)
• Artikel 40(12) – Het belemmeren van de toegang voor onderzoekers tot openbare data

De totale boete van €120 miljoen bestond uit afzonderlijke straffen voor elke overtreding . Onder de DSA kunnen boetes oplopen tot 6% van de wereldwijde jaaromzet van een platform .

Bij het opleggen van de boete stelde de Commissie drie gefaseerde nalevingstermijnen vast :

• 60 werkdagen (uiterlijk eind februari 2026) om de Commissie te informeren over de specifieke maatregelen om het misleidende blauwevinkjessysteem te stoppen.
• 90 werkdagen (uiterlijk begin maart 2026) om een plan in te dienen om de gebrekkige advertentietransparantie te herstellen en de onderzoekstoegang tot openbare data te hervatten.
• Het in juli 2026 aanvaarde actieplan is de formalisering en goedkeuring van dat tweede deadline-voorstel, nu met een uitvoeringstermijn van zes maanden.

X heeft tegen de boete van €120 miljoen beroep aangetekend. Dat beroep is nog steeds aanhangig .

Het aparte, nog lopende onderzoek naar de risicobeoordelingen van X

Het is belangrijk om te begrijpen wat het actieplan van juli 2026 niet oplost. Naast de transparantieovertredingen heeft de Europese Commissie een apart, nog steeds actief formeel onderzoek lopen naar de vraag of X zijn verplichtingen op het gebied van systeemrisicobeoordeling en -beperking heeft geschonden, zoals vastgelegd in artikelen 34 en 35 van de DSA .

Dit onderzoek, dat oorspronkelijk in december 2023 werd gestart, werd in januari 2026 uitgebreid om ook de risico's van X's aanbevelingssystemen en de inzet van de Grok AI-chatbot in de EU te onderzoeken . De Commissie bekijkt of X de risico's op de verspreiding van illegale inhoud, desinformatie en verkiezingsmanipulatie wel goed heeft geïdentificeerd en beperkt . In dit kader heeft de Commissie X ook bevolen om alle interne documenten en data met betrekking tot Grok te bewaren tot ten minste 31 december 2026 . Dit onderzoek is nog niet afgerond en staat los van de transparantieovertredingen die met het actieplan zijn opgelost .

De bredere context: trans-Atlantische spanningen over de DSA

De DSA-handhaving tegen X vindt plaats in een periode van ongekende Amerikaanse diplomatieke druk tegen de wet zelf. In augustus 2025 ondertekende de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio een diplomatieke richtlijn die Amerikaanse ambassades in Europa opdroeg om bij EU-regeringen te lobbyen voor intrekking of wijziging van de DSA. Het argument is dat de wet de vrijheid van meningsuiting zou beperken en Amerikaanse techbedrijven zou belasten .

De druk escaleerde verder in januari 2026, toen het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken visumbeperkingen oplegde aan vijf Europese ambtenaren die betrokken waren bij het opstellen van de DSA en de Digital Markets Act . Een analyse van denktank CSIS omschrijft dit als een "containment-doctrine" die handelsinstrumenten inzet om zich tegen de EU-digitale regelgeving te verzetten . Ook de Amerikaanse House Judiciary Committee publiceerde een rapport waarin de DSA werd bestempeld als een "buitenlandse censuurdreiging" .

Conclusie

Het actieplan van juli 2026 lost alleen de drie transparantieovertredingen (artikelen 25, 39 en 40) op die tot de boete van €120 miljoen leidden. Het plan vereist onafhankelijke audits en een implementatieperiode van zes maanden. Maar X staat nog steeds voor een apart, onopgelost onderzoek naar de vraag of het de systeemrisico's onder artikelen 34–35 goed heeft beoordeeld – een onderzoek dat is uitgebreid naar de AI-chatbot Grok. Al deze handhavingsacties spelen zich af tegen de achtergrond van ongekende Amerikaanse diplomatieke druk om de DSA te verzwakken of te ontmantelen, waardoor de zaak-X een centraal strijdpunt is geworden in een veel groter regelgevings- en geopolitiek conflict.