Eerste zwart gat van sterrenmassa ontdekt in Omega Centauri: oMEGACat BH-2

Bijna twintig jaar lang wisten astronomen dat Omega Centauri – de grootste en helderste bolhoop van de Melkweg – wemelde van de zwarte gaten van sterrenmassa. Toch leverde elke zoektocht niets op. Nu heeft een team, door meer dan 20 jaar aan Hubble-archiefdata te combineren met nieuwe waarnemingen van de James Webb Space Telescope, eindelijk de eerste gevonden: een slapend zwart gat met de naam oMEGACat BH-2.

De ontdekking, gepubliceerd in een paper op arXiv in juni 2026, bevestigt niet alleen de lang voorspelde populatie van zwarte gaten in de cluster, maar roept ook nieuwe vragen op over hoe zulke objecten ontstaan en overleven in dichte stellaire omgevingen .

Kenmerken van oMEGACat BH-2

oMEGACat BH-2 is een slapend (inactief) zwart gat van sterrenmassa dat deel uitmaakt van een wijd, zeer excentrisch dubbelstersysteem. De belangrijkste eigenschappen uit het ontdekkingsartikel zijn :

Parameter	Waarde
Naam	oMEGACat BH-2
Massa	4,46 +1,22 / -1,01 zonsmassa's
Omlooptijd	94 +63 / -42 jaar
Halve lange as	31 +15 / -12 AE
Excentriciteit	0,72 +0,08 / -0,13
Afstand	~17.000–18.000 lichtjaar (de afstand van de cluster)
Begeleidende ster	Een hoofdreeksster die net zijn waterstof in de kern heeft verbruikt

De massa is goed bepaald omdat het systeem werd waargenomen vlakbij het periastron – het punt waar de ster en het zwarte gat het dichtst bij elkaar staan in hun elliptische baan – ook al is slechts een deel van de baan in beeld gebracht .

De vondst: 23 jaar nauwkeurige astrometrie

Eerdere zoektochten naar zwarte gaten in Omega Centauri waren gebaseerd op radiële-snelheidsmetingen of röntgen- en radiostraling, maar geen van die methoden leverde resultaat op. De doorbraak kwam door een andere techniek: astrometrie, het uiterst precies meten van de posities en de kleine bewegingen van sterren aan de hemel over een lange periode .

Het team gebruikte de Hubble-archiefdata van het oMEGACat-project, die meer dan 20 jaar beslaan, aangevuld met nieuwe JWST-waarnemingen om de metingen te verfijnen. Deze basis van 23 jaar was cruciaal, want de omlooptijd is ongeveer een eeuw; door de lange tijdschaal konden de onderzoekers het systeem vlak bij het periastron vastleggen, waar het signaal van de baan het sterkst is .

Door de baanbeweging van de zichtbare ster te volgen, onthulden ze de aanwezigheid van een onzichtbare, zware metgezel – een zwart gat. Daarmee is oMEGACat BH-2 het eerste zwart gat in een bolhoop dat via astrometrie is ontdekt .

Waarom deze ontdekking ertoe doet

Omega Centauri bevat ruwweg 10 miljoen sterren. Dynamische modellen voorspellen dat er ongeveer 10.000 zwarte gaten van sterrenmassa moeten zijn – de overblijfselen van de zwaarste sterren die al als supernova zijn geëxplodeerd. Maar decennialang leverden zoektochten met radiële snelheden, radio- en röntgenwaarnemingen niets op, waardoor er een raadselachtige kloof ontstond tussen theorie en waarneming .

oMEGACat BH-2 doorbreekt eindelijk die impasse. Het is het eerste bevestigde zwart gat van sterrenmassa in Omega Centauri en levert het eerste directe bewijs dat zo'n populatie inderdaad bestaat .

Toch kwam de massa – slechts ongeveer 4,5 zonsmassa's – als een verrassing. Stellaire-evolutiemodellen voor een metaalarme cluster als Omega Centauri voorspellen typische massa's van 20 tot 40 zonsmassa's voor zwarte gaten. Dat grote verschil roept nieuwe vragen op over de vorming en het behoud van zwarte gaten in dichte sterrenhopen .

Wat dit betekent voor het debat over het zwarte gat van tussenliggende massa

Jarenlang is er discussie geweest over wat er precies in het centrum van Omega Centauri schuilt. Gaat het om een enkel zwart gat van tussenliggende massa – de lang gezochte