Luchtvaart in mineur: IATA meldt 2,2% daling vraag in mei 2026 door Midden-Oostenconflict en brandstofschok

Mei 2026 was een maand van sterke regionale contrasten. Terwijl het Midden-Oosten de grootste krimp ooit doormaakte, bleven markten in Afrika, Azië-Pacific en Latijns-Amerika groeien.

Het Midden-Oosten was het epicentrum van de neergang. Luchtvaartmaatschappijen uit de regio zagen de vraag in april met 46,6% kelderen (een trend die doorliep in mei) doordat luchtruimsluitingen en omleidingen een groot deel van hun transferverkeer wegvaagden . Voor heel 2026 wordt een krimp van de RPK in het Midden-Oosten van 11,4% verwacht .

Elders groeide het verkeer in mei nog wel, zij het in een lager tempo:

• Afrika noteerde de sterkste groei met naar schatting 10,0% in 2026, mede door verschuivingen in reisroutes .
• Azië-Pacific zag de vraag met 5,1% stijgen voor het jaar, een flinke daling ten opzichte van de eerdere dubbele cijfers .
• Latijns-Amerika zette het herstel door, met een groei van 5,0% in april; deze trend zette zich vermoedelijk in mei voort .
• Europa groeide in april met een bescheiden 0,8% .
• Noord-Amerika bleef vrijwel vlak, met een krimp van de vraag van 0,3% in april .

Binnenlandse vrije val: VS en China trekken de boel omlaag

Het wereldwijde binnenlandse vliegverkeer belandde in mei in een duidelijke krimp. IATA meldde dat de binnenlandse RPK in mei met 3,1% daalde ten opzichte van een jaar eerder, een forse verslechtering ten opzichte van de daling van -0,04% in april .

Deze ineenstorting was geconcentreerd in de twee grootste binnenlandse luchtvaartmarkten ter wereld:

• Het Amerikaanse binnenlandse verkeer daalde fors en droeg bij aan de wereldwijde neergang .
• Ook het binnenlandse verkeer in China kromp. Samen zijn deze twee markten goed voor ongeveer twee derde van de wereldwijde binnenlandse RPK .

India was een opvallende uitzondering. Hoewel het binnenlandse verkeer in april nog daalde (1,6% minder dan een jaar eerder, naar 140,8 lakh passagiers), meldde ICRA een opleving in mei 2026: het aantal binnenlandse passagiers steeg met 11,3% op jaarbasis tot circa 1,56 crore passagiers. Deze groei werd echter gesteund door een gunstig basiseffect, omdat het reizen in mei 2025 nog was ingezakt na de terreuraanslag in Pahalgam en de daaropvolgende militair-spanningen tussen India en Pakistan .

De brandstofschok die de winst van luchtvaartmaatschappijen halveerde

De grootste factor die de financiën van de sector in 2026 op zijn kop zet, zijn de kosten van kerosine. Het conflict in het Midden-Oosten, inclusief de onzekerheid rond de Straat van Hormuz, veroorzaakte een dramatische prijsstijging.

IATA's financiële outlook van juni 2026 gaat uit van een gemiddelde kerosineprijs van $152 per vat voor dit jaar, een stijging van 70% ten opzichte van de ongeveer $90 per vat in 2025 . Dit heeft voor naar schatting $100 miljard aan extra brandstofkosten voor de sector gezorgd .

De financiële klap voor luchtvaartmaatschappijen is groot. IATA voorspelt nu een wereldwijde nettowinst van $23,0 miljard voor de sector in 2026 – ruwweg de helft van de $45 miljard die voor 2025 wordt geraamd, en de helft van de $41 miljard die in december 2025 nog werd verwacht .

Bron: IATA Financiële Outlook Juni 2026

Margedruk en beperkte efficiëntiewinst

Hoewel de inkomsten van luchtvaartmaatschappijen in 2026 naar verwachting nog met 9,4% zullen stijgen (gesteund door hogere ticketprijzen die worden doorberekend aan passagiers), worden die winsten overschaduwd door de explosieve kostenstijging . IATA merkt op dat de marges zwaar onder druk staan door de brandstofkostenschok en dat er weinig ruimte is voor verdere efficiëntieverbeteringen . De nettowinstmarge zal naar verwachting dalen tot 2,0%, de zwakste uitkomst sinds de COVID-19-pandemie .

IATA-topman Willie Walsh schreef de ommekeer toe aan twee belangrijke factoren: "de dramatische stijging van de kerosineprijzen" en de "verstoringen in het Midden-Oosten die leiden tot een aanzienlijk verlies aan transferverkeer" .

Recordbezettingsgraden, maar wel tegen een prijs

Ondanks de krimp van de vraag, is de capaciteit in sommige regio's nog sneller teruggeschroefd. De wereldwijde passagiersbezettingsgraad (load factor) bleef historisch hoog. IATA voorziet voor heel 2026 een bezettingsgraad van 83,8%, een nieuw record, mede door de vraag en door een tekort aan vliegtuigen dat de capaciteitsgroei beperkt . In mei 2026 lag de binnenlandse bezettingsgraad op 83%, doordat de capaciteit met 2,1% daalde, minder hard dan de 3,1% daling van de vraag .

Deze hoge bezettingsgraad is een tweesnijdend zwaard: het wijst op efficiënt capaciteitsbeheer, maar het betekent ook dat luchtvaartmaatschappijen minder mogelijkheden hebben om kosten te verlagen door vliegtuigen aan de grond te houden, waardoor ze kwetsbaar blijven voor schommelingen in de brandstofprijs.

De conclusie

Mei 2026 zal de boeken ingaan als de maand waarin het post-pandemische herstel van de luchtvaart definitief tot stilstand kwam, gedreven door één enkele geopolitieke schok. Het conflict in het Midden-Oosten heeft tegelijkertijd een belangrijke regionale vraagmarkt vernietigd en een kostencrisis voor de hele sector veroorzaakt die de winstgevendheid heeft gehalveerd. Hoewel markten buiten het Midden-Oosten nog bescheiden groeien, suggereert de combinatie van recordbrandstofkosten, beperkte capaciteit en een verzwakkend wereldwijd economisch vooruitzicht dat de druk op luchtvaartmaatschappijen de rest van het jaar zal aanhouden.