Facebook blijkt grootste bekende online markt voor illegale wildlifehandel

De advertenties gingen niet alleen over dierlijke producten. Ook levende dieren werden aangeboden, waaronder ringstaartmaki’s, spinaapjes en chimpansees. Daarnaast vonden onderzoekers aanbiedingen voor onder meer neushoornhoorns en schubben van schubdieren .

Vooral streng beschermde soorten

Een groot deel van de Facebook-advertenties had betrekking op soorten die onder CITES vallen: het internationale verdrag dat de handel in bedreigde wilde dieren en planten reguleert . Volgens de rapportage was 84% van de Facebook-detecties gekoppeld aan soorten uit CITES-bijlage I, de categorie met de strengste handelsbeperkingen. 58,3% betrof bedreigde of ernstig bedreigde soorten .

Facebookgroepen vormden het belangrijkste kanaal. Zij waren goed voor 76% van de geregistreerde gevallen . Daardoor kan een platform dat voor veel gebruikers vooral als sociaal netwerk voelt, in de praktijk ook functioneren als een publiek toegankelijke infrastructuur voor illegale handel.

De conclusie van GI-TOC is dan ook scherp: Facebook is volgens het rapport niet zomaar een van de vele platforms, maar de centrale digitale infrastructuur waarlangs de handel wordt geconcentreerd, gevonden en opgeschaald .

Ligt het probleem in het ontwerp van Facebook?

Het rapport en berichtgeving erover stellen dat het probleem niet alleen bestaat uit onvoldoende moderatie. De manier waarop Facebook is ingericht, zou handelaren juist helpen — ‘by design’, zoals de Engelstalige samenvatting het noemt . De belangrijkste factoren zijn:

• Besloten en privégroepen: advertenties kunnen buiten het zicht van toevallige bezoekers blijven en zijn daardoor moeilijker voor moderatoren te vinden .
• Pseudonieme accounts: verkopers hoeven niet altijd onder hun echte naam actief te zijn, wat opsporing en vervolging bemoeilijkt .
• Functies voor bereik en inkomsten: marktplaatsfuncties, advertentiemogelijkheden en andere ingebouwde tools maken het eenvoudiger om aanbiedingen op grotere schaal te plaatsen en te promoten .
• Aanbevelingsalgoritmen: volgens de onderzoekers kunnen aanbevelingssystemen illegale aanbiedingen onder de aandacht brengen van gebruikers die belangstelling tonen voor dieren, waardoor het bereik van handelaren groeit .
• Beperkte meertalige controle: slechts ongeveer 12% van de illegale aanbiedingen was in het Engels. Toch zouden moderatiesystemen relatief sterk op Engelstalige inhoud zijn gericht .
• Mislukte geautomatiseerde controles: onderzoekers kregen na meldingen soms automatische reacties dat berichten geen beleid schonden, terwijl het volgens hen om duidelijke overtredingen ging .

Simone Haysom, een van de auteurs, zei tegen Mongabay dat er ‘regulering met tanden’ nodig is. Zelfregulering heeft volgens haar niet gewerkt en zal waarschijnlijk ook niet volledig effectief worden .

Wat zegt Meta zelf?

Meta gaf geen inhoudelijke reactie op de specifieke bevindingen van het GI-TOC-rapport toen Mongabay het bedrijf om commentaar vroeg . Het concern wijst wel op zijn deelname aan de Coalition to End Wildlife Trafficking Online. Via die samenwerking zegt Meta tussen 2018 en 2025 63,3 miljoen verboden wildlife-aanbiedingen te hebben verwijderd en verdachte illegale verkopers te hebben geblokkeerd .

Meta zegt daarnaast geautomatiseerde opsporing te gebruiken en waarschuwingen te tonen bij bepaalde zoektermen . In een afzonderlijke handhavingsactie sloot het bedrijf na een gezamenlijk onderzoek van Mongabay en Bellingcat negen Facebookgroepen in Indonesië. In die groepen werd volgens het onderzoek openlijk gehandeld in beschermde dieren .

Een woordvoerder van Meta zei destijds: ‘Kwaadwillende actoren passen hun werkwijze voortdurend aan om handhaving te omzeilen. Daarom werken we samen met experts om deze dreigingen voor te blijven’ .

Oproep tot bindende regels

GI-TOC vindt de bestaande vrijwillige aanpak onvoldoende en pleit voor sterkere internationale samenwerking en afdwingbare verplichtingen voor onlineplatforms . Daarbij noemt het rapport onder meer:

• verplichte detectie van illegale inhoud in meerdere talen;
• speciale meldroutes voor bevoegde deskundigen en opsporingsdiensten;
• onafhankelijke controle van aanbevelingsalgoritmen;
• toegang tot platformgegevens voor onafhankelijke onderzoekers;
• meer transparantie over moderatie en verdienfuncties.

De voorgestelde maatregelen worden in het rapport gepresenteerd als een bredere blauwdruk voor verantwoord risicobeheer bij onlineplatforms — niet alleen rond wildlifehandel, maar ook bij andere vormen van digitale schade .