Al meetbare schade: 213–307 miljard dollar per jaar

Fragmentatie is niet alleen een toekomstig risico; de schade is nu al meetbaar. Het WEF-rapport schat dat geo-economische fragmentatie de wereldeconomie momenteel 213 tot 307 miljard dollar per jaar aan verloren bbp kost . Tegelijkertijd draagt het 0,2 tot 0,3 procentpunt bij aan de mondiale inflatie, waardoor de koopkracht in de meeste economieën afneemt . Deze kosten zijn het gevolg van lagere handelsvolumes, beperktere grensoverschrijdende kapitaalstromen en het verlies van economische efficiëntie die geïntegreerde markten ooit boden .

Verspreiding naar bondgenoten

Een opvallende conclusie is dat fragmentatie zich niet langer beperkt tot geopolitieke rivalen zoals de as VS-China. Het rapport waarschuwt dat het zich heeft verspreid naar traditioneel verbonden economieën, nu handelsbelemmeringen, financieel de-risico-beleid en economische veiligheidsmaatregelen ook toenemen tussen landen binnen dezelfde geopolitieke blokken . Deze trend wordt versterkt door de verzwakking van multilaterale instellingen zoals het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Wereldbank en de Wereldhandelsorganisatie (WHO), waarvan de rol in geschillenbeslechting is afgenomen. Landen vertrouwen steeds vaker op bilaterale akkoorden en betalingen in lokale valuta .

Effect op reële lonen in de VS per vaardigheidsniveau

Het rapport geeft een gedetailleerde schatting van de impact op de reële lonen van Amerikaanse werknemers, waarbij hoger opgeleide werknemers de grootste absolute dalingen zien:

• Laaggeschoolde werknemers: reële lonen 0,33% lager
• Middelgeschoolde werknemers: reële lonen 0,49% lager
• Hooggeschoolde werknemers: reële lonen 0,58% lager

De bevinding dat hooggeschoolde Amerikaanse werknemers de grootste loondalingen ervaren, wordt verklaard door hun grotere blootstelling aan wereldwijd geïntegreerde sectoren – zoals financiën, technologie en geavanceerde productie – die het meest worden verstoord door fragmentatie .

Waarom opkomende markten de zwaarste klappen krijgen (case study Afrika)

Landen buiten de grote geopolitieke blokken krijgen een onevenredig zware economische klap. Het rapport schat een bbp-verlies van 10,7% voor niet-gebonden landen, tegenover 6,4% voor landen die wel bij een blok zijn aangesloten . Opkomende markten zijn om drie hoofredenen bijzonder kwetsbaar:

• Grotere afhankelijkheid van open handel en grensoverschrijdende kapitaalstromen, waardoor ze meer blootstaan aan verstoringen.
• Gebrek aan gediversifieerde economische buffers, zoals een breed scala aan binnenlandse industrieën of een grote interne markt.
• Gevangen tussen concurrerende blokken, met als gevolg minder investeringen, verstoringen in technologieoverdracht en hogere financieringskosten .

Voor Afrika is de economische tol al zichtbaar. De African Economic Outlook 2025 van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank meldt dat de door tarieven veroorzaakte mondiale onzekerheid heeft geleid tot neerwaartse bijstellingen van de groeiverwachtingen met 0,2–0,4 procentpunt, waardoor de verwachte groei uitkomt op 3,9% in 2025 en 4,0% in 2026 . Een IMF-werkdocument concludeert dat Sub-Sahara Afrika bijzonder kwetsbaar is omdat de handels- en financiële banden van de regio minder gediversifieerd zijn, waardoor het moeilijker is om schokken door beperktere handelsbetrekkingen op te vangen . Het WEF-rapport benadrukt dat niet-gebonden landen, waaronder die in Afrika, de grootste productieverliezen ondervinden onder elk ontkoppelingsscenario .

Vijf beleidsmaatregelen die het WEF aanbeveelt

Het rapport identificeert vijf concrete acties die beleidsmakers kunnen ondernemen om fragmentatie te beheersen en te beperken :

1. Stel gezamenlijke waarborgen in om het financiële systeem te beschermen: Waarborg de rechtsstaat, garandeer een onafhankelijk monetair beleid, beperk beslaglegging op staatsobligaties en bescherm overheidsgegevens tegen ongeautoriseerde toegang .
2. Weerstand bieden aan verdere fragmentatie van het systeem: Houd open kanalen in stand voor grensoverschrijdende betalingen, correspondent banking en financiële marktinfrastructuur .
3. Hervorm het mondiale financiële systeem: Versterk multilaterale instellingen (IMF, Wereldbank, WHO) en actualiseer hun kaders om in te spelen op de huidige geopolitieke realiteit .
4. Bevorder interoperabiliteit tussen opkomende blokken: Zorg ervoor dat nieuwe financiële infrastructuren en betalingssystemen (bijv. digitale valuta, alternatieve afwikkelingssystemen) kunnen verbinden in plaats van verdelen .
5. Investeer in inclusieve economische veerkracht: Steun opkomende economieën en kwetsbare bevolkingsgroepen via gerichte hulp, technologieoverdracht en capaciteitsopbouw om de asymmetrische last van fragmentatie te verminderen .

De centrale boodschap van het rapport is duidelijk: de wereldeconomie heeft een kantelpunt overschreden. Zonder bewuste beleidsinterventie zullen de kosten van verdeeldheid blijven oplopen voor alle economieën – maar het zwaarst voor degenen die de klap het minst kunnen opvangen.

Al meetbare schade: 213–307 miljard dollar per jaar

Fragmentatie is niet alleen een toekomstig risico; de schade is nu al meetbaar. Het WEF-rapport schat dat geo-economische fragmentatie de wereldeconomie momenteel 213 tot 307 miljard dollar per jaar aan verloren bbp kost . Tegelijkertijd draagt het 0,2 tot 0,3 procentpunt bij aan de mondiale inflatie, waardoor de koopkracht in de meeste economieën afneemt . Deze kosten zijn het gevolg van lagere handelsvolumes, beperktere grensoverschrijdende kapitaalstromen en het verlies van economische efficiëntie die geïntegreerde markten ooit boden .

Verspreiding naar bondgenoten

Een opvallende conclusie is dat fragmentatie zich niet langer beperkt tot geopolitieke rivalen zoals de as VS-China. Het rapport waarschuwt dat het zich heeft verspreid naar traditioneel verbonden economieën, nu handelsbelemmeringen, financieel de-risico-beleid en economische veiligheidsmaatregelen ook toenemen tussen landen binnen dezelfde geopolitieke blokken . Deze trend wordt versterkt door de verzwakking van multilaterale instellingen zoals het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Wereldbank en de Wereldhandelsorganisatie (WHO), waarvan de rol in geschillenbeslechting is afgenomen. Landen vertrouwen steeds vaker op bilaterale akkoorden en betalingen in lokale valuta .

Effect op reële lonen in de VS per vaardigheidsniveau

Het rapport geeft een gedetailleerde schatting van de impact op de reële lonen van Amerikaanse werknemers, waarbij hoger opgeleide werknemers de grootste absolute dalingen zien:

• Laaggeschoolde werknemers: reële lonen 0,33% lager
• Middelgeschoolde werknemers: reële lonen 0,49% lager
• Hooggeschoolde werknemers: reële lonen 0,58% lager

De bevinding dat hooggeschoolde Amerikaanse werknemers de grootste loondalingen ervaren, wordt verklaard door hun grotere blootstelling aan wereldwijd geïntegreerde sectoren – zoals financiën, technologie en geavanceerde productie – die het meest worden verstoord door fragmentatie .

Waarom opkomende markten de zwaarste klappen krijgen (case study Afrika)

Landen buiten de grote geopolitieke blokken krijgen een onevenredig zware economische klap. Het rapport schat een bbp-verlies van 10,7% voor niet-gebonden landen, tegenover 6,4% voor landen die wel bij een blok zijn aangesloten . Opkomende markten zijn om drie hoofredenen bijzonder kwetsbaar:

• Grotere afhankelijkheid van open handel en grensoverschrijdende kapitaalstromen, waardoor ze meer blootstaan aan verstoringen.
• Gebrek aan gediversifieerde economische buffers, zoals een breed scala aan binnenlandse industrieën of een grote interne markt.
• Gevangen tussen concurrerende blokken, met als gevolg minder investeringen, verstoringen in technologieoverdracht en hogere financieringskosten .

Voor Afrika is de economische tol al zichtbaar. De African Economic Outlook 2025 van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank meldt dat de door tarieven veroorzaakte mondiale onzekerheid heeft geleid tot neerwaartse bijstellingen van de groeiverwachtingen met 0,2–0,4 procentpunt, waardoor de verwachte groei uitkomt op 3,9% in 2025 en 4,0% in 2026 . Een IMF-werkdocument concludeert dat Sub-Sahara Afrika bijzonder kwetsbaar is omdat de handels- en financiële banden van de regio minder gediversifieerd zijn, waardoor het moeilijker is om schokken door beperktere handelsbetrekkingen op te vangen . Het WEF-rapport benadrukt dat niet-gebonden landen, waaronder die in Afrika, de grootste productieverliezen ondervinden onder elk ontkoppelingsscenario .

Vijf beleidsmaatregelen die het WEF aanbeveelt

Het rapport identificeert vijf concrete acties die beleidsmakers kunnen ondernemen om fragmentatie te beheersen en te beperken :

1. Stel gezamenlijke waarborgen in om het financiële systeem te beschermen: Waarborg de rechtsstaat, garandeer een onafhankelijk monetair beleid, beperk beslaglegging op staatsobligaties en bescherm overheidsgegevens tegen ongeautoriseerde toegang .
2. Weerstand bieden aan verdere fragmentatie van het systeem: Houd open kanalen in stand voor grensoverschrijdende betalingen, correspondent banking en financiële marktinfrastructuur .
3. Hervorm het mondiale financiële systeem: Versterk multilaterale instellingen (IMF, Wereldbank, WHO) en actualiseer hun kaders om in te spelen op de huidige geopolitieke realiteit .
4. Bevorder interoperabiliteit tussen opkomende blokken: Zorg ervoor dat nieuwe financiële infrastructuren en betalingssystemen (bijv. digitale valuta, alternatieve afwikkelingssystemen) kunnen verbinden in plaats van verdelen .
5. Investeer in inclusieve economische veerkracht: Steun opkomende economieën en kwetsbare bevolkingsgroepen via gerichte hulp, technologieoverdracht en capaciteitsopbouw om de asymmetrische last van fragmentatie te verminderen .

De centrale boodschap van het rapport is duidelijk: de wereldeconomie heeft een kantelpunt overschreden. Zonder bewuste beleidsinterventie zullen de kosten van verdeeldheid blijven oplopen voor alle economieën – maar het zwaarst voor degenen die de klap het minst kunnen opvangen.