BIS slaat alarm: AI-investeringshausse van $1 biljoen, recordhoge overheidsschuld en een nieuw financieel stabiliteitsrisico

Op 28 juni 2026 publiceerde de Bank voor Internationale Betalingen (BIS), vaak de 'centrale bank van centrale banken' genoemd, haar jaarlijkse economische rapport met een duidelijke waarschuwing: de wereldeconomie wordt geconfronteerd met een gevaarlijke samenloop van escalerende risico's, variërend van een AI-investeringsrage tot een recordhoge overheidsschuld en fragiele financiële markten. Het rapport roept op tot dringende en gecoördineerde beleidsmaatregelen om een kostbare en langdurige neergang te voorkomen .

AI-investeringshausse: scherper dan eerdere bubbels

De BIS stelt dat de huidige, door AI aangestuurde investeringshausse scherper is dan eerdere 'bubbelperiodes'. Er is sprake van intense concurrentie om marktleiderschap, knelpunten in de toelevering en het risico op overinvesteringen, patronen die doen denken aan eerdere innovatiegedreven hausses en crashes .

De vijf grootste Amerikaanse 'hyperscalers' (de toonaangevende cloudcomputingbedrijven) zullen naar verwachting tot en met 2026 meer dan $1 biljoen investeren in AI-infrastructuur. Deze schaal kan volgens de BIS omslaan in een schadelijke en langdurige 'investeringscrisis' als de verwachte winsten niet worden waargemaakt .

Een cruciaal punt: aandelenkoersen zijn veel harder gestegen dan de prijzen op de schuldmarkt, wat de kwetsbaarheid van de financiering van de hausse onderstreept . Een groot deel van deze uitgaven verschuift van operationele kasstromen naar schuldfinanciering, waarbij de financiering steeds vaker loopt via losjes gereguleerde private kredietkanalen en hedgefondsen. Dit creëert blinde vlekken voor toezichthouders .

Het rapport wijst ook op 'complexe interacties binnen de AI-toeleveringsketen' en circulaire investeringsstructuren tussen techbedrijven. De onderling verbonden financiering tussen AI-bedrijven, leveranciers en investeerders zou bij een neergang snel verliezen kunnen versterken .

Een correctie op de aandelenmarkt voor AI zou kunnen leiden tot een bredere daling van de consumptie als gevolg van het welvaartseffect, omdat opgerekte activawaarderingen worden gecorrigeerd en de balansen van huishoudens onder druk komen te staan . De BIS merkt op dat de snelle verschuiving van bankfinanciering naar niet-bancaire financiële instellingen (NBFI's) ertoe leidt dat een AI-neergang veel sneller en scherper kan ontsporen dan eerdere bankencrises .

Recordhoge overheidsschuld en de 'soeverein-financiële stabiliteitsnexus'

De bijna recordhoge overheidsschulden in de grote economieën hebben geleid tot wat de BIS een nieuwe 'soeverein-financiële stabiliteitsnexus' noemt . Het samenspel van hoge staatsschulden met de groeiende rol van sterk met geleend geld opererende hedgefondsen op de markten voor staatsobligaties vormt een groeiend risico voor de financiële stabiliteit .

De liquiditeit op de kernmarkten voor obligaties is kwetsbaarder geworden. Niet-bancaire tussenpersonen die met hefboomwerking werken, kunnen scherpe dalingen van de waarde van staatsobligaties versterken en versnellen, waardoor de financiële omstandigheden snel verkrappen en het beleid van centrale banken wordt bemoeilijkt .

De BIS waarschuwt dat de markten voor staatsobligaties nu een potentiële bron van stress zijn geworden in plaats van een schokdemper. Hoge schuldniveaus en grotere herfinancieringsrisico's kunnen de stijging van de obligatierendementen versnellen .

Niet-bancaire tussenpersonen en financiële kwetsbaarheid

Het rapport benadrukt dat het toezicht op niet-bancaire kanalen ontoereikend is. Het systeem blijft daardoor blootgesteld aan plotselinge terugbetalingen en gedwongen verkopen . De snelle groei van private kredietverlening, hefboomfinanciering door hedgefondsen en AI-financieringskanalen zorgt voor aanzienlijke data- en regelgevingslacunes .

De BIS waarschuwt dat niet-bancaire tussenpersonen met hefboomwerking, die via ondoorzichtige kanalen opereren, flitscrashes kunnen veroorzaken waar de traditionele bankveiligheidsmaatregelen niet op zijn berekend .

BIS roept op tot dringende beleidsmaatregelen

De BIS dringt er bij beleidsmakers op aan om nu in actie te komen op vier fronten :

1. Prijsstabiliteit — zorg dat de inflatieverwachtingen verankerd blijven, vooral na de recente aanbodschok in de Straat van Hormuz en de hernieuwde inflatierisico's .
2. Houdbare overheidsfinanciën — verlaag de hoge schuldniveaus om het vermogen van overheden te herstellen om in toekomstige crises te kunnen ingrijpen .
3. Versterk het toezicht buiten de bankensector — regel niet-bancaire tussenpersonen en dicht de datalacunes in private kredietverlening, hefboomfinanciering door hedgefondsen en AI-financieringskanalen .
4. Structurele hervormingen — voer hervormingen door die de productiviteit en groei op lange termijn bevorderen, ter ondersteuning van een duurzame aanpassing .

Pablo Hernández de Cos, algemeen directeur van de BIS, waarschuwde dat uitstel de toekomstige aanpassingen alleen maar kostbaarder zou maken en de kans op moeilijke afwegingen zou vergroten .