IBM-aandeel stijgt ruim 5% dankzij NanoStack, maar commerciële chip laat nog jaren op zich wachten

De eerste reactie was overigens minder overtuigend dan de slotkoers. In de voorbeurshandel op 25 juni steeg IBM aanvankelijk ongeveer 5 tot 6%, maar na de beursopening verdampte het grootste deel van die winst. Halverwege de ochtend noteerde het aandeel zelfs circa 1% lager .

Zo werkt de NanoStack-architectuur

NanoStack is ontworpen voor een 0,7-nanometer-node, oftewel 7 ångström. IBM noemt dit de kleinste transistor-node die publiekelijk is gedemonstreerd .

De kern van de innovatie is het stapelen van transistors in drie dimensies. De chipindustrie heeft transistors de afgelopen ruim zestig jaar vooral kleiner gemaakt in twee richtingen: de X- en Y-as. NanoStack voegt daar de Z-as aan toe door nanosheet-transistors verticaal op elkaar te plaatsen met behulp van wafer bonding .

Volgens IBM kan de architectuur daardoor bijna twee keer zoveel transistors per oppervlakte-eenheid bevatten als de 2-nanometertechnologie die het bedrijf in 2021 introduceerde . Het prototype bevat ongeveer 100 miljard transistors op een stukje silicium ter grootte van een vingernagel . IBM heeft bovendien een werkend CMOS-logicaprototype gevalideerd in zijn onderzoeksfabriek in Albany . Het bedrijf zegt een route te hebben uitgestippeld die de verdere opschaling uiteindelijk tot 0,1 nanometer kan brengen .

Wat belooft de technologie?

IBM koppelt NanoStack aan drie belangrijke mogelijke voordelen:

• Bijna twee keer zoveel transistors als bij ontwerpen op basis van 2 nanometer .
• Een veel hogere AI-rekendichtheid, waardoor datacenters mogelijk meer rekenkracht per vierkante millimeter kunnen leveren. Dat zou op termijn de economie van AI-infrastructuur kunnen veranderen .
• Een platform voor minstens nog een decennium aan verdere chipopschaling, voordat fundamentele atomaire grenzen in beeld komen .

Belangrijk is wel dat dit vooral beloofde technische mogelijkheden zijn. Ze betekenen niet automatisch dat er binnenkort een snellere of energiezuinigere IBM-processor in datacenters verschijnt.

Analisten waren al positief over IBM

De NanoStack-aankondiging kwam op een moment waarop meerdere analisten hun verwachtingen voor IBM al hadden verhoogd:

Van de 16 analisten die op 26 juni werden gevolgd, kwam de gezamenlijke beoordeling uit op Buy: 31% gaf Strong Buy, 38% Buy en 31% Hold .

De chipdoorbraak werd door verschillende analisten gezien als een positief langetermijnsignaal voor IBM's positie in AI-rekenkracht en voor mogelijke inkomsten uit het in licentie geven van de technologie. Tegelijkertijd wezen zij erop dat IBM's directe omzetmotor — de softwareactiviteiten — nog verder moet versnellen .

Waarom NanoStack voorlopig geen productnieuws is

Nog geen productiepartner

IBM kondigde geen commerciële processor en ook geen productiepartner voor NanoStack aan. Het bedrijf geeft zijn procestechnologie doorgaans in licentie aan chipfabrikanten en produceert of verkoopt niet zelf op grote schaal commerciële chips . Zonder licentiepartner is er voorlopig dus geen concrete route naar massaproductie.

Productie is waarschijnlijk nog ongeveer vijf jaar weg

IBM zegt dat de eerste grootschalige commerciële toepassing van NanoStack op zijn vroegst over ongeveer vijf jaar mogelijk is . Volgens een van de rapporten kan het daarna nog eens vijf jaar duren voordat de technologie breed in de markt is doorgedrongen .

Een laboratoriummijlpaal, geen productieproces

Het prototype is gebouwd in IBM's onderzoeksfabriek in Albany. Daarmee is het een belangrijke demonstratie, maar nog geen volledig gekwalificeerd productieproces . Voor massaproductie moeten nog grote technische obstakels worden opgelost, onder meer op het gebied van opbrengstpercentages, warmtebeheer en de integratie met High NA EUV-lithografie .

IBM heeft vaker een lange route naar de markt

IBM's chiponderzoek volgt een bekend patroon: het bedrijf presenteert belangrijke architectuurdoorbraken, waarna het vaak jaren duurt voordat de technologie commercieel wordt toegepast. Uiteindelijk worden zulke ontwerpen doorgaans in licentie gegeven aan partners, zoals Samsung en GlobalFoundries, in plaats van verkocht als chips met een IBM-merk .

IBM onthulde zijn 2-nanometerchip al in mei 2021. Vijf jaar later worden de eerste producten op basis van die technologie pas via de samenwerking met het Japanse Rapidus verwacht . Dat illustreert hoe groot de afstand kan zijn tussen een werkend prototype en productie op commerciële schaal.

De conclusie voor beleggers

NanoStack is een geloofwaardige en belangrijke onderzoeksprestatie die laat zien dat IBM relevant blijft in de ontwikkeling van geavanceerde halfgeleiders. Maar de koersstijging van eind juni lijkt op korte termijn vooral te zijn gedreven door beleggerssentiment en de opwaardering door JPMorgan, niet door directe chipomzet .

Voor beleggers is NanoStack daarom vooral een signaal voor de lange termijn. Het is geen katalysator die de eerstvolgende kwartaalresultaten waarschijnlijk ingrijpend verandert.