De pijpleidingrace om de Straat van Hormuz: hoe de sluiting de energiestromen in de Golf herschikt

De langdurige sluiting van de Straat van Hormuz heeft geleid tot een van de ingrijpendste herwaarderingen van de mondiale energie-infrastructuur in decennia. Sinds de waterweg eind februari 2026 werd geblokkeerd — niet maart 2025 zoals soms verkeerd wordt gemeld — zijn energiebedrijven en Golfstaten in een race verwikkeld om de pijpleidingcapaciteit die de Straat volledig omzeilt, uit te breiden. TotalEnergies-CEO Patrick Pouyanné heeft deze inspanning een 'absolute prioriteit' genoemd. Dit artikel biedt een feitelijk onderbouwde stand van zaken over de crisis, de menselijke tol, de bestaande omleidingscapaciteit en de pijpleidingprojecten die de energieroutes voor de komende jaren kunnen hervormen.

TotalEnergies-CEO: Bypass-pijpleidingen zijn een 'absolute prioriteit'

Bevestigd. Op 23 juni 2026 sprak Patrick Pouyanné, CEO van TotalEnergies, op een energieconferentie in Parijs. Hij stelde dat de Straat van Hormuz 'een echt knelpunt vormt' en dat zijn bedrijf 'de bouw van pijpleidingen in de Golf die de Straat omzeilen moet prioriteren' . Op 24 juni berichtten bronnen dat hij bypass-pijpleidingen een 'absolute prioriteit' noemde . In de officiële aandeelhoudersrede van 2026 waarschuwt het bedrijf dat de sluiting van de Straat 'een nadrukkelijke herinnering is aan de kwetsbaarheid van de energiemarkten' met 'vrijwel nul manoeuvreerruimte' .

Pouyanné wees alternatieve exportroutes aan in de VAE, Irak en via Syrië als haalbare opties voor nieuwe pijpleidinginfrastructuur . Hij waarschuwde verder dat als de sluiting 'perdures encore deux ou trois mois' (nog twee of drie maanden aanhoudt), Frankrijk een tijdperk van energieschaarste zou binnengaan — een scenario dat sommige Aziatische landen al treft .

Tijdlijn sluiting Straat: al vier maanden

De Straat van Hormuz is sinds eind februari 2026 feitelijk gesloten. De VS en Israël begonnen op 28 februari 2026 een luchtoorlog tegen Iran; Iran blokkeerde daarop de Straat, waardoor bijna al het commerciële verkeer stilviel . Eind maart 2026 berichtten zowel de BBC als Bloomberg over massale stranding van bemanningen . Op 17 juni 2026 — bijna vier maanden later — werd een voorlopig heropeningsakkoord tussen de VS en Iran aangekondigd, maar veilige doorgang bleef onzeker . Een korte heropening op 21 april 2026 werd de volgende dag alweer teruggedraaid .

Belangrijke correctie: De Straat sloot in eind februari 2026, niet in maart 2025 zoals soms wordt gemeld. De datum maart 2025 wordt door geen enkele geverifieerde bron ondersteund.

Gestrande schepen en zeelieden: de menselijke tol

Bevestigd. Amerikaanse functionarissen meldden dat meer dan 1.550 commerciële schepen en ruim 22.500 zeelieden begin mei 2026 gestrand waren . De BBC berichtte over circa 20.000 vastzittende zeelieden begin juni ; Bloomberg noemde een schatting van circa 40.000 zeevarenden die aan weerszijden van de Straat vastzaten, waarvan ruwweg de helft (20.000) aan boord was gebleven in plaats van te zijn geëvacueerd . Het getal van 1.550 schepen en 22.500 opvarenden is de meest precieze officiële telling.

De omstandigheden voor de gestrande bemanningen zijn uiterst zorgwekkend. Zeelieden kampen met afnemende voorraden voedsel en water, constante dreiging van raketten en mijnen, en de psychische belasting van gevangen zitten in een oorlogsgebied zonder duidelijk einde . De VS heeft 'Project Freedom' gelanceerd om de handelsstroom te herstellen, met marine- en luchtmachteenheden die schepen door de Straat begeleiden, hoewel veilige doorgang nog niet is gegarandeerd .

Doorvoer voor de crisis: 20 miljoen vaten per dag

Bevestigd. Door de Straat van Hormuz ging in 2025 ruwweg 20 miljoen vaten per dag aan ruwe olie en aardolieproducten, wat overeenkomt met ongeveer 25% van de mondiale zeetransport van olie en 20% van het wereldwijde olieverbruik . Ongeveer 80% van deze stromen was bestemd voor Aziatische markten . Belangrijke exporteurs die afhankelijk waren van de route waren onder meer Saoedi-Arabië (5,43 mb/d ruwe olie), Irak (3,32 mb/d), de VAE (2,02 mb/d ruwe olie + 1,22 mb/d producten) en Koeweit .

Bestaande bypass-pijpleidingcapaciteit: een oorlogsinspringing

Het beeld is complexer dan één enkel getal doet vermoeden. Bronnen tonen een breed scala aan capaciteiten, afhankelijk van de datum en operationele status:

• Saoedi-Arabië's Oost-West-Pijpleiding (Petroline): Gemeld op 7 miljoen vaten per dag op volle capaciteit eind maart 2026 . Eerdere schattingen (maart 2026) spraken van 5 mb/d nominale capaciteit met slechts circa 2 mb/d daadwerkelijke doorvoer ; de opvoering naar 7 mb/d was een oorlogsinspringing door het ombouwen van pijpleidingen voor vloeibaar aardgas naar ruwe-olietransport en het opvoeren van het systeem tot het maximale noodniveau .
• Bestaande pijpleiding Abu Dhabi–Fujairah (ADCOP) in de VAE: 1,8 mb/d capaciteit . Deze pijpleiding, die in 2012 werd voltooid voor een bedrag van 3,3 tot 4,2 miljard dollar, loopt van de olievelden bij Habshan naar de haven van Fujairah aan de Golf van Oman .
• Totale bypasscapaciteit voor de crisis: Volgens IEA-gegevens bedroeg de alternatieve pijpleidingcapaciteit voor de crisis slechts 3,5 tot 5,5 mb/d . Een analyse schatte de totale bypasscapaciteit vóór de opvoering op slechts circa 3,5 mb/d .
• Huidig effectief totaal: Saoedi-Arabië 7 mb/d + VAE 1,8 mb/d = circa 8,8 mb/d. Dit ligt dicht bij de vaak genoemde 8–8,5 mb/d, hoewel het Saoedische cijfer van 7 mb/d een crisismaximum is dat mogelijk niet duurzaam is op de lange termijn.

Belangrijke kanttekening: De haventerminal van Yanbu aan de Rode Zee heeft een gecombineerde laadcapaciteit van slechts circa 4 miljoen vaten per dag, wat de effectieve exportcapaciteit van de Saoedische pijpleiding beperkt, zelfs als de leiding zelf 7 mb/d kan verwerken . Deze havenfles is een grote beperking voor de hoeveelheid olie die via deze route de Straat daadwerkelijk kan omzeilen.

Het gat: nog steeds 11+ miljoen vaten per dag geblokkeerd

Zelfs op maximale noodcapaciteit kunnen de gecombineerde omleidingssystemen hooguit circa 8,8 miljoen vaten per dag verwerken, waardoor er een gat van ruwweg 11 miljoen vaten per dag (of meer) overblijft in vergelijking met de normale 20 mb/d die door de Straat ging . Dit gat vormt de kern van de crisis: naar schatting 11 tot 15 miljoen vaten olie per dag blijven effectief vastzitten in de Golf en kunnen de wereldmarkt niet bereiken .

Uitbreidingsprojecten: VAE, Saoedi-Arabië en Irak

Nieuwe West-Oost-Pijpleiding VAE (tweede bypassroute): In het eerste kwartaal van 2025 is de bouw gestart van een nieuwe pijpleiding met een capaciteit van 1,5 mb/d . De VAE bevestigden in mei 2026 dat het project voor bijna 50% gereed was en vanwege de crisis was versneld, met ingebruikname verwacht in begin 2027 .

Saoedi-Arabische capaciteit: De Oost-West-leiding draait al op 7 mb/d, de maximale noodcapaciteit. Verdere uitbreiding zou extra zijn, maar in de beschikbare bronnen worden geen specifieke nieuwe Saoedische pijpleidingprojecten genoemd die verder gaan dan de huidige opvoering.

Irak-uitbreiding: Irak wordt genoemd als mogelijke bijdrager aan toekomstige groei, maar specifieke capaciteitscijfers voor Iraakse bypass-pijpleidinguitbreiding zijn niet onafhankelijk geverifieerd in de zoekresultaten . De in onbruik geraakte IPSA-pijpleiding van Irak naar Saoedi-Arabië heeft een theoretische capaciteit van 1,65 mb/d, maar is buiten gebruik .

Gecombineerd toekomstig doel van 12–13 mb/d: De verwachting voor de komende drie tot vijf jaar lijkt consistent met het toevoegen van de nieuwe VAE-leiding van 1,5 mb/d aan de huidige circa 8,8 mb/d, plus mogelijke Iraakse en Saoedische uitbreidingen. Het bronmateriaal is echter minder expliciet over één enkel precies gezamenlijk streefcijfer; deze projectie moet als een onderbouwde schatting worden beschouwd en niet als een bevestigd doel.

Belangrijke kanttekeningen en onzekerheden

• Begindatum sluiting: De Straat sloot in eind februari 2026, niet in maart 2025. De eerdere datum wordt door geen enkele geverifieerde bron ondersteund.
• Heropeningsstatus: Een voorlopig akkoord tussen de VS en Iran werd aangekondigd op 17 juni 2026, maar scheepvaartgegevens drie dagen later toonden geen toename van het verkeer . De Straat is mogelijk eind juni 2026 gedeeltelijk heropend, maar volledig normaal bedrijf blijft onzeker.
• Volatiliteit bypasscapaciteit: Het cijfer van 7 mb/d voor Saoedi-Arabië is een oorlogsinspringing tot maximale capaciteit. Duurzame operationele tarieven kunnen lager liggen, en de havenfles in Yanbu beperkt de effectieve exportdoorvoer tot circa 4 mb/d.
• Irak-gegevens: Specifieke capaciteitscijfers voor Iraakse bypass-pijpleidinguitbreiding konden in de beschikbare zoekresultaten niet onafhankelijk worden geverifieerd.