Golfstaten in race om Straat van Hormuz te omzeilen

Belangrijkste omleidingsprojecten voor pijpleidingen

Saudi-Arabië – Oost-Westpijpleiding (Petroline)

Capaciteit: De Oost-Westpijpleiding, ook bekend als Petroline, is ongeveer 1.200 kilometer lang en verbindt de olievelden in de Oostelijke Provincie met de Rode Zee-haven Yanbu. Na recente verbeteringen heeft de pijpleiding een capaciteit van naar schatting 7 miljoen vaten per dag (vpd) . Tijdens de crisis werd het de primaire alternatieve exportroute van Saudi-Arabië, die op volle capaciteit draaide met export via Yanbu van ongeveer 5 miljoen vpd .

Status: De Petroline is al operationeel en is een cruciaal bezit dat in de jaren '80 werd gebouwd om eerdere verstoringen het hoofd te bieden. Het kan echter slechts ongeveer tweederde van de gebruikelijke Hormuz-doorvoervolumes van het koninkrijk dekken .

Uitbreiding: Saudi Aramco bestudeert actief een grote capaciteitsuitbreiding om de pijpleiding verder te brengen dan de huidige limiet, waarbij capaciteitsverhogingen en terminaluitbreidingen worden beoordeeld om de export te optimaliseren .

VAE – Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (ADCOP) / West-Oostpijpleiding

Capaciteit: De Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (ADCOP), ook wel de Habshan-Fujairah-pijpleiding genoemd, loopt 380 kilometer van de Habshan-olievelden naar de oostelijke haven Fujairah aan de Golf van Oman, waarmee de Straat van Hormuz volledig wordt omzeild. De huidige capaciteit is ongeveer 1,5 miljoen vpd . De VAE heeft ook 42 miljoen vaten aan ondergrondse opslag in Fujairah gebouwd .

Nieuwe uitbreiding: In mei 2026 kondigde kroonprins sjeik Khaled bin Mohamed bin Zayed een versnelde uitbreiding van het West-Oostpijpleidinginitiatief aan om tegemoet te komen aan de 'wereldwijde vraag', met als doel de exportcapaciteit van Fujairah tegen 2027 te verdubbelen . ADNOC-CEO Sultan Al Jaber bevestigde in een interview met de Atlantic Council dat het project al voor bijna 50% voltooid is en verklaarde: 'Momenteel gaat een buitensporig deel van de mondiale energievoorziening via een beperkt aantal knelpunten' .

Pijpleiding voor geraffineerde producten: De VAE werkt ook aan de eerste speciale pijpleiding voor geraffineerde producten naar Fujairah, aangekondigd begin juni 2026. Deze overlandse pijpleiding zal benzine, diesel en vliegtuigkerosine exporteren en de knelpunten voor de export van geraffineerde producten als gevolg van de beperkte navigatie door de Straat aanpakken .

Irak – Basra–Haditha–Aqaba / Strategische pijpleidingprojecten

Bestaande infrastructuur: De Irak-Turkije-pijpleiding (via Kirkuk-Ceyhan) biedt beperkte omleidingscapaciteit, maar is vaak verstoord door politieke en veiligheidsproblemen .

Nieuwe voorstellen: Er worden gesprekken gevoerd over een pijpleiding van Irak via Saudi-Arabië en Jordanië naar de Rode Zee-haven Aqaba, evenals over een breder pijpleidingnetwerk van Irak naar Oman via de Golfstaten . Een pijpleidingnetwerk van Irak naar Oman via de Golfstaten, dat zowel de Straat van Hormuz als Bab el Mandeb moet omzeilen, wordt geschat op kosten tot 55 miljoen dollar .

Grote hindernis: De omleidingsopties van Irak zijn het minst ontwikkeld van de drie grote Golfproducenten. Elke nieuwe pijpleiding wordt geconfronteerd met aanzienlijke politieke, veiligheids- en financieringsbelemmeringen, en experts waarschuwen dat de plannen van Irak nog verre van realisatie zijn .

Andere exportstrategieën

• Irak-Oman-Golfcorridor: Een conceptueel multi-state pijpleidingnetwerk dat Iraakse olievelden zou verbinden met Omaanse havens aan de Arabische Zee, waarmee Hormuz volledig wordt omzeild .
• Middellandse Zeecorridor: Sommige rapporten geven aan dat Golfstaten een politiek gevoelige overlandse route naar de Israëlische haven Haifa aan de Middellandse Zee onderzoeken, maar dit stuit op grote diplomatieke hindernissen en is niet officieel bevestigd .
• Drijvende opslag en schip-tot-schipoverslag: Deze werden tijdens de sluiting gebruikt als tactische oplossingen, maar worden niet beschouwd als een langetermijnstrategische oplossing .

Het staakt-het-vuren van 18 juni en het vertrouwen op korte termijn

Wat gebeurde er op 18 juni:

• De VS en Iran ondertekenden een Memorandum van Overeenstemming (MoU), en het Amerikaanse Central Command verklaarde de maritieme blokkade opgeheven, met de mededeling: 'Hormuz is internationale wateren. Doorvaart is vrij' .
• Op de avond van 18 juni en in de loop van 19 juni voeren de eerste Saoedische ruwe-olietankers sinds 28 februari door de zeestraat, met naar schatting 10 miljoen vaten olie in de eerste 24 uur . De VS stonden ten minste 12 schepen toe door de blokkade te varen, aldus vicepresident J.D. Vance .

Het vertrouwen wordt langzaam hersteld:

• Rederijen in Azië en Europa hebben aangegeven dat het weken kan duren om het vertrouwen te herstellen en de normale scheepvaart te hervatten, zelfs met het staakt-het-vuren . Herstel vereist het ruimen van mijnen, normalisatie van verzekeringstarieven en voortdurende veilige doorvaart .
• Verzekeringsmarkten blijven voorzichtig; oorlogsrisicopremies voor doorvaarten door Hormuz daalden na de deal, maar zijn niet genormaliseerd, en verzekeraars willen aanhoudende veilige doorvaart zien voordat ze de tarieven aanpassen .
• Op 20 juni—slechts twee dagen na de heropening—zou Iran hebben aangekondigd dat de zeestraat opnieuw gesloten was en schepen opriepen de route te vermijden. De VS ontkenden de sluiting en hielden vol dat de waterweg toegankelijk bleef . Dit tegenstrijdige signaal onderstreept de breekbaarheid van het staakt-het-vuren.

Investeringen in infrastructuur op lange termijn gaan door:

• Experts zijn het er algemeen over eens dat, zelfs met een staakt-het-vuren, de Golfstaten niet volledig kunnen vertrouwen op een open Hormuz, en de strategische noodzaak om omleidingscapaciteit te bouwen is nu verankerd in het nationale energiebeleid . Badr Jafar, de speciale gezant van de VAE voor bedrijfsleven en filantropie, schreef in de Financial Times dat Golfstaten nooit zouden 'terugkeren naar een houding van strategische afhankelijkheid van een smalle zeestraat die wordt gecontroleerd door een onvoorspelbare buur' .
• De versnelde pijpleidinguitbreiding van de VAE en de studie van Saudi-Arabië naar Petroline-upgrades bewijzen dat het investeringsmomentum niet is afgenomen ondanks het staakt-het-vuren .
• Analisten waarschuwen echter dat nieuwe pijpleidingen zeer kostbaar zijn, jaren duren om te voltooien en de afhankelijkheid van Hormuz hooguit kunnen verminderen, niet wegnemen. De zeestraat verwerkt ruwweg 20 miljoen vpd aan olie en gas, ongeveer een vijfde van het wereldwijde verbruik, en overlandse routes kunnen de maritieme verzendcapaciteit niet evenaren .

Conclusie: Het staakt-het-vuren van 18 juni heeft de Straat van Hormuz formeel heropend en de eerste olietankers laten passeren, maar het vertrouwen bij rederijen en verzekeraars zal weken nodig hebben om te herstellen. Ondertussen zetten de Golfstaten door met miljardeninvesteringen in pijpleidinguitbreidingen—de upgrade van Saudi-Arabië's Petroline, de bijna 50% voltooide Fujairah-pijpleiding van de VAE, en de voorbereidende corridorbesprekingen van Irak—waarbij ze het staakt-het-vuren beschouwen als een tijdelijk respijt en niet als een reden om de langetermijndiversificatie van exportroutes te stoppen.