Een tweede golf cyberaanvallen op supermarktkoelingen verstoorde begin november de voedselretail in Europa. Aanvallers veranderden op afstand de instellingen van koelsystemen. Sommige temperaturen zouden zijn opgelopen tot 50 °C, waarna winkels gekoelde en diepgevroren producten uit de verkoop haalden of weggooiden. Op 4 november waren er meldingen uit minstens elf landen. De daders en de precieze manier waarop zij toegang kregen, waren nog onbekend.
10
13
18
Wat gebeurde er en hoe groot was de schade?
De incidenten deden zich voor in de nacht van zondag 1 op maandag 2 november. Volgens de meldingen werden koelsystemen uitgezet of in de ontdooistand gezet, waardoor de temperatuur opliep.
5
9
10 Danfoss zei volgens berichtgeving dat de werkwijze hetzelfde was als bij het eerdere incident in Frankrijk.
5
Een bericht van 4 november schatte dat de tweede golf meer dan 100 winkels in minstens elf Europese landen had geraakt.
14 Dat is een gemeld totaal, geen onafhankelijk bevestigde telling. Bij de aanvallen in Frankrijk op 11 en 12 oktober zouden ongeveer 700 supermarkten zijn getroffen.
13 In beide golven moesten winkeliers producten weggooien die bedorven waren of mogelijk niet meer veilig konden worden verkocht.
8
13
De gemelde 50 °C slaat op temperaturen die in sommige getroffen apparaten zouden zijn bereikt, niet op alle winkels of diepvriezers.
10 In berichtgeving van 4 november werden Duitsland, Roemenië en het Verenigd Koninkrijk aan de landenlijst toegevoegd. Daarbij meldden bronnen vier getroffen Duitse winkels en zes in Roemenië.
17
18
Welke winkels werden genoemd?
De cijfers verschillen per winkelketen en kunnen slaan op getroffen winkels, koelsystemen of locaties waar voedsel moest worden weggegooid. Ze vormen daarom geen volledig overzicht en zijn niet altijd rechtstreeks vergelijkbaar.
- België en Luxemburg: De BBC meldde dat ongeveer 40 Delhaize-supermarkten in beide landen waren getroffen, zonder de aantallen per land uit te splitsen. Andere berichtgeving noemde koelproblemen bij 15 Carrefour-winkels en vijf Spar-winkels in België.
- Ierland: Musgrave meldde dat koelsystemen in 13 SuperValu-winkels waren getroffen.
- Zweden: ICA en Coop meldden incidenten, net als een grote IKEA-winkel.
2
3 Een bericht telde 23 ICA-winkels met getroffen koeling; een ander meldde dat zes Coop-winkels voedsel moesten weggooien. In een afzonderlijk bericht werden zeven Coop-winkels met getroffen apparatuur genoemd. Dat is een andere maatstaf dan het aantal winkels dat voedsel afvoerde.
5
- Italië: Italië werd genoemd als een van de getroffen landen, maar de beschikbare berichtgeving geeft geen uitsplitsing per winkelketen of een aantal getroffen vestigingen.
8
18
De kwetsbare technologie: wat weten we wel en niet?
De aanvallen richtten zich op de bediening van koelinstallaties, niet alleen op bijvoorbeeld kassasystemen of andere gewone IT van winkels. Volgens de berichtgeving kregen aanvallers toegang tot apparaten die met internet verbonden waren en veranderden zij de instellingen.
6
9 Onderzoekers van Censys telden wereldwijd ongeveer 1.000 Danfoss StoreView-systemen die via internet bereikbaar waren.
6
Bij de Franse incidenten werden systemen van Danfoss en Copeland genoemd. Een waarschuwing van CERT-FR somde daarnaast verschillende Danfoss-, Copeland- en Dixell-regelaars en StoreView-bedieningspanelen op.
9
13 Dat stelt niet vast welk model of welke kwetsbaarheid bij elk incident in november betrokken was. De beschikbare berichten bevestigen geen enkele specifieke kwetsbaarheid als oorzaak en tonen niet aan dat zwakke authenticatie in alle gevallen de toegang mogelijk maakte.
Coop Zweden zei systemen over te zetten naar 5G-netwerken en nieuwere modems in plaats van 4G. Ook zouden de koelsystemen in getroffen winkels van internet zijn losgekoppeld.
12 Dat zijn gemelde maatregelen, maar geen bewijs dat een overstap naar 5G op zichzelf de beveiligingsrisico’s wegneemt. De informatie hier is niet voldoende om specifieke adviezen van Danfoss te bevestigen of om te concluderen dat oudere 4G-verbindingen de aanvallen veroorzaakten.
Overheden en de vraag wie erachter zit
De EU omschreef de incidenten als een doelbewuste poging om de voedselvoorzieningsketen te ontregelen.
8 Volgens een bericht hield de Europese Commissie spoedoverleg met ENISA, Europol en het netwerk CyCLONe.
14 Ook de Italiaanse regering voerde spoedoverleg met inlichtingenchefs, meldde Euronews.
20
De Roemeense cyberveiligheidschef noemde de activiteiten „semi-amateuristisch” en zei dat de autoriteiten geen actor van een staat vermoedden.
17 Dat is geen vaststelling van wie verantwoordelijk is. Op 4 november was er volgens de berichtgeving geen groep die de aanval had opgeëist en was het motief onbekend.
18
21
De beschikbare informatie bevestigt niet welke concrete stappen Belgische aanklagers of het Britse National Cyber Security Centre hebben gezet. Ook is er geen onderbouwing voor specifieke beweringen over zorgen rond het consumentenvertrouwen. Zulke details kunnen niet worden afgeleid uit algemene waarschuwingen over mogelijke verstoring van de voedselvoorziening.
Is er een bewezen verband met incidenten bij Amerikaanse bases?
NPR berichtte over koelincidenten op Amerikaanse militaire bases in augustus, naast de aanvallen op Franse en andere Europese supermarkten.
1 Dat de incidenten in dezelfde tijdlijn worden genoemd, bewijst niet dat ze met elkaar samenhangen. De beschikbare berichtgeving bevestigt geen verband tussen de Amerikaanse en Europese gevallen. Ook onderbouwt ze geen specifieke beweringen over Fort Huachuca, een onderzoek van de inspecteur-generaal van het Pentagon of samenwerking tussen het Cyber Field Office van het Amerikaanse leger en de Franse politie.
De stevigste conclusie is beperkter: aanvallers veranderden op afstand de instellingen van koelinstallaties bij winkels in meerdere Europese landen, wat tot voedselverlies leidde. Apparatuur die via internet bereikbaar was, vormt daarbij een serieus beveiligingsrisico. Maar op basis van de informatie die op 4 november beschikbaar was, stond niet vast wie verantwoordelijk was of dat de afzonderlijke Amerikaanse incidenten dezelfde oorzaak hadden.