Waarom oud-Amerikaanse functionarissen een verbod op ASML’s DUV-machines in China willen

Oud-Amerikaanse functionarissen pleiten voor een volledig verbod op de verkoop én het onderhoud van immersie-DUV-lithografiemachines in China. Hun redenering: alleen nieuwe leveringen aan banden leggen is mogelijk niet genoeg als Chinese chipfabrieken al een grote voorraad machines hebben en die in bedrijf kunnen houden met ondersteuning.

Een schatting die centraal staat in hun pleidooi, komt uit op 343 immersie-DUV-systemen bij Chinese chipfabrieken begin 2026, met een waarde van miljarden dollars. Dat is een schatting van de onderzoekers, geen publiek gecontroleerde inventaris.3

Waarom DUV-machines ertoe doen

Bij lithografie worden patronen op een siliciumschijf aangebracht als onderdeel van het chipmaakproces. De meest geavanceerde machines gebruiken extreem ultraviolet licht (EUV). China heeft geen toegang tot EUV-systemen, maar dat betekent niet dat het geen geavanceerde chips kan maken.

Met deep-ultravioletapparatuur (DUV) en meerdere, nauwkeurig op elkaar afgestemde patroonstappen kunnen chipmakers chips van de 7-nanometerklasse produceren. Een rapport beschrijft hoe Chinese chipmakers DUV-machines daarvoor inzetten zonder EUV.15

De zorg van de voormalige functionarissen is dat een omvangrijke voorraad immersie-DUV-machines productie van geavanceerdere chips kan ondersteunen, waaronder chips die relevant zijn voor AI. Daarom is de voorraadschatting belangrijk voor hun argument: een verbod op nieuwe aankopen zou de productie mogelijk niet snel beperken als bestaande machines blijven draaien.315

Wat een totaalverbod zou veranderen

De Nederlandse exportregels verplichten bedrijven al om voor bepaalde geavanceerde lithografiemachines een vergunning aan te vragen. Het voorstel van de oud-functionarissen zou verder gaan: de verkoop van immersie-DUV-apparatuur in heel China beperken én onderhoud van machines die daar al staan tegenhouden. Dat zou dus niet alleen bepaalde leveringen of afzonderlijk aangewezen bedrijven raken.4

Onderhoud is van belang omdat een verkoopverbod alleen toekomstige leveringen treft. Volgens berichtgeving hebben de voorraden van de twee grootste Chinese geheugenchipmakers genoeg apparatuur opgeleverd voor drie jaar aan geplande capaciteitsuitbreiding. Dat gaat over de plannen van die bedrijven en zegt niet hoe lang elke Chinese chipfabriek zonder nieuwe machines of onderhoud kan doorgaan.19

De MATCH Act: voorstel, geen geldend totaalverbod

De MATCH Act is een afzonderlijk wetgevingsvoorstel dat beperkingen wil uitbreiden en Amerikaanse regels meer wil laten aansluiten op die van bondgenoten, waaronder Nederland en Japan. Een afgezwakte versie van het wetsvoorstel bevatte volgens Reuters nog steeds een landelijke beperking op ASML’s immersie-DUV-machines. De MATCH Act is voorgestelde wetgeving, geen ingevoerd algeheel verbod.12

Als bondgenoten hun regels niet zouden aanpassen, zou Washington volgens berichtgeving kunnen proberen Amerikaanse exportcontroleregels in te zetten. Daarbij wordt onder meer gewezen op uitbreiding van de Foreign Direct Product Rule, een Amerikaanse regeling die onder bepaalde voorwaarden ook producten met Amerikaanse technologie kan raken. Dat is een voorgesteld handhavingsmiddel; het bewijst niet dat de VS zonder Nederlandse medewerking automatisch een volledig onderhoudsverbod aan een Nederlandse leverancier kan opleggen.9

De gevolgen zijn niet eenvoudig te voorspellen

Een verbod kan gevolgen hebben voor ASML’s activiteiten in China, maar de beschikbare omzetcijfers laten niet zien wat een onderhoudsbeperking voor het bedrijf of voor de Chinese chipproductie zou betekenen. China was goed voor 19 procent van ASML’s netto-systeemverkopen in het eerste kwartaal van 2026 en 14 procent in het tweede kwartaal.58

China werkt ook aan eigen immersielithografiemachines. De berichtgeving meldt vooruitgang, maar laat onzekerheid bestaan over het tempo en het concurrentievermogen van die binnenlandse alternatieven.18 Dat maakt de uitkomst twee kanten op onzeker: eigen apparatuur kan de gevolgen van beperkingen op termijn verzachten, terwijl een verbod op korte termijn de toegang tot geïmporteerde machines en ondersteuning kan beperken.

De kern van het pleidooi is dus dat een grote voorraad machines, als die schatting klopt, ook zonder nieuwe verkoop bruikbaar kan blijven zolang onderhoud beschikbaar is. Maar de voorraad is niet onafhankelijk bevestigd, de MATCH Act is geen wet en de cijfers over ASML’s verkoop zeggen niet hoe snel een totaalverbod de Chinese chipproductie zou veranderen.