Een uitzonderlijk sterke El Niño kan de handel in Latijns-Amerika onder druk zetten

Een zeer sterke El Niño kan de handel in Latijns-Amerika op twee verschillende manieren verstoren. Droogte kan de watervoorziening voor landbouw, elektriciteitsopwekking en scheepvaart beperken. Aan de andere kant kunnen zware regenval en overstromingen gewassen beschadigen en wegen of andere infrastructuur onbruikbaar maken.

De vooruitzichten wijzen op een krachtige El Niño, maar zeggen niet dat een bepaald land of exportproduct zeker schade zal oplopen. NOAA geeft de kans op een zeer sterke El Niño in de herfst en winter van 2026–27 op meer dan 90%. De Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) verwacht dat het verschijnsel verder aan kracht wint, tegen het einde van 2026 piekt en tot en met februari 2027 aanhoudt.

De gevolgen verschillen per regio

El Niño brengt niet overal hetzelfde weer. Droogte is een belangrijk risico in Centraal-Amerika en delen van het noorden van Zuid-Amerika. Langs delen van de Pacifische kust en in gebieden van Brazilië zijn juist zware regenval en overstromingen een punt van zorg. Daardoor kan de ene streek te maken krijgen met mislukte oogsten of waterschaarste, terwijl elders landbouwgrond onderloopt of transportverbindingen worden beschadigd. 1312

De gebeurtenis van 2023–24 liet dat contrast zien. Volgens het Wereldvoedselprogramma (WFP) kregen de droge corridor van Centraal-Amerika, Bolivia en Colombia te maken met langdurige droogte en watertekorten. Tegelijkertijd waren er zware regenval en overstromingen aan de kust van Ecuador en Peru en in het binnenland van Bolivia. De risico’s voor oogsten droegen bij aan voedselonzekerheid en economische problemen. 16

Handelsroutes kunnen een knelpunt worden

Lage waterstanden kunnen het scheepvaartverkeer door het Panamakanaal beperken, een belangrijke route voor de internationale handel. Tijdens de droogte van 2023 beperkten lage waterstanden het aantal schepen dat erdoor kon. Ook daalde het waterpeil van de Amazonezijrivier Rio Negro sterk, waardoor de scheepvaart bij Manaus hinder ondervond. 11

Overstromingen veroorzaken een ander soort verstoring. Zware regen en aardverschuivingen kunnen wegen en andere transportinfrastructuur beschadigen en de toegang tot boerderijen, mijnen en havens bemoeilijken. Dat risico speelt vooral in kwetsbare gebieden van Peru en Ecuador. Export kan daardoor vertraging oplopen, ook als de productie zelf niet verloren gaat. 46

Landbouw en visserij krijgen elk hun eigen risico’s

De landbouw in Centraal-Amerika is kwetsbaar voor droogte en watertekorten. Koffie en maïs worden genoemd als exportproducten die risico lopen. Ook Colombia en Bolivia ondervonden in 2023 gevolgen van droogte voor de landbouw. 116

In Peru en Ecuador kunnen overstromingen gewassen en infrastructuur beschadigen. Warmer kustwater kan daarnaast gevolgen hebben voor de visserij. De Peruaanse ansjovis- en koperketens worden genoemd als kwetsbaar; in de bredere regio gaat het ook om Chileense zalm en soja uit de zuidelijke kegel van Zuid-Amerika. Dat zijn sectoren om in de gaten te houden, geen voorspelling dat de productie zeker terugloopt. 1312

Voor granen is het beeld niet overal somber. De verwachte omstandigheden kunnen verschillen tussen Brazilië en Argentinië: regen kan sommige teeltgebieden helpen, terwijl andere juist met droogte of overmatige neerslag te maken krijgen. Daarom is het niet verstandig om één uitkomst voor soja of maïs in de hele regio aan te nemen. 257

Mijnbouw en energie zijn afhankelijk van water en betrouwbare infrastructuur

Mijnbouw, visserij, energie en transport kunnen allemaal met gevolgen van El Niño te maken krijgen, maar de mate van blootstelling verschilt per locatie en activiteit. 6 Bij mijnen kunnen watertekorten, stroomonderbrekingen of beschadigde vervoersverbindingen de productie of uitvoer hinderen. De beschikbare informatie voorspelt echter geen sluiting van specifieke mijnen. Koper uit Peru en Chili behoort tot de belangrijke regionale ketens die aan risico’s blootstaan. 3

Droogte kan ook druk zetten op elektriciteitssystemen die afhankelijk zijn van waterkracht. Tijdens El Niño in 2023–24 waren er in Ecuador problemen met de stroomvoorziening, nadat droogte de beschikbaarheid van water had verminderd. Overstromingen kunnen op een andere manier een risico vormen, door energie- en transportinfrastructuur te beschadigen. Dit zijn kwetsbaarheden om op voorbereid te zijn, geen voorspellingen van concrete stroomuitval. 146

Voorbereiding en herstel bepalen mede de omvang van de schade

Niet alleen de fysieke blootstelling speelt mee. Volgens een regionale beoordeling van risico’s in toeleveringsketens is ook bestuur van belang: regels moeten worden uitgevoerd, er moet worden geïnvesteerd in weerbare infrastructuur en getroffen gemeenschappen moeten steun kunnen krijgen. 17

De gevolgen van 2023–24 maken duidelijk waarom voorbereiding telt. Droogte en overstromingen kunnen tegelijk gewassen, watervoorziening, scheepvaart en bestaansmiddelen bedreigen. 16 Ook herstel kan toekomstige kwetsbaarheid verkleinen. De Wereldbank adviseert om wederopbouw te benutten om infrastructuur te verbeteren en weerbaarder te maken, in plaats van beschadigde voorzieningen simpelweg in hun oude staat terug te brengen. 18

Voor bedrijven en overheden liggen praktische prioriteiten voor de hand: waterstanden op belangrijke vaarwegen volgen, alternatieve vervoers- en leveranciersopties in kaart brengen, afhankelijkheid van water en stroom beoordelen en plannen maken voor zowel droogte als overstromingen. Welk risico het zwaarst weegt, hangt af van de locatie en het verloop van het weerfenomeen — niet alleen van de voorspelde kracht.