Wat een viervleugelige dinosaurus onthult over de evolutie van vliegen

Norellraptor barsboldi was een kleine, gevederde dinosaurus uit de groep microraptorinen. Een bijna compleet fossiel, gevonden bij Lamadong in de Chinese provincie Liaoning, bewaart delen van het skelet en afdrukken van veren. De anatomie geeft onderzoekers nieuwe aanwijzingen over hoe kenmerken die met vliegen samenhangen zich bij verschillende dinosaurusgroepen ontwikkelden. Maar het fossiel bewijst niet hoe — of hoe goed — dit dier zelf door de lucht kon bewegen. 81011

Een vondst uit Liaoning

Een lokale boer vond het fossiel bij Lamadong. In 2023 werd het geschonken aan een museum van Hebei GEO University, waar onderzoekers het onderzochten. Het dier was ongeveer 57 centimeter lang. Door de bewaarde botten en veerafdrukken te vergelijken met die van verwante dinosaurussen, konden onderzoekers de vondst als een nieuwe soort identificeren en een plek geven in de evolutionaire stamboom. 811

Het fossiel komt uit de Jiufotang-formatie, gesteentelagen uit het Vroeg-Krijt in Liaoning. Bronnen geven voor de geologische ouderdom van de vondst een brede schatting van ongeveer 100 tot 145 miljoen jaar; een andere bron noemt circa 120 miljoen jaar voor de lagen waarin het fossiel werd gevonden. Dat zijn schattingen van de ouderdom van het gesteente, geen exacte datering van het dier zelf. 81113

Vier vleugelachtige oppervlakken

Net als andere microraptorinen had Norellraptor lange veren aan zowel de voor- als achterpoten. Zo ontstond een viervleugelige opstelling, anders dan de twee vleugels van moderne vogels. De veerafdrukken ondersteunen die reconstructie, al laten ze niet het volledige verenkleed zien. 1011

Ook de lange, gevederde staart en de tanden en klauwen passen bij het beeld van een kleine roofdinosaurus met kenmerken die van pas konden komen bij beweging door de lucht. Zulke eigenschappen helpen onderzoekers hypotheses over zijn voortbeweging te toetsen, maar vertellen niet op zichzelf of Norellraptor langdurig met krachtige vleugelslagen kon vliegen. 1113

Botonderzoek zegt bovendien iets over de leeftijd van het dier. Op basis van de botten schatten onderzoekers dat het ongeveer drie jaar oud was toen het stierf. Dat maakt het fossiel interessant voor onderzoek naar groei, maar één individu kan niet laten zien hoe de groei bij alle dieren van deze soort verliep. 47

Waarom de vondst belangrijk is voor de evolutie van vliegen

Onderzoekers vergeleken anatomische veranderingen in de microraptorinen met veranderingen in de vogellijn. Van de 194 veranderingen die in de evolutie van microraptorinen werden geïdentificeerd, kwam ongeveer 30 procent ook voor in de vogellijn. De gedeelde kenmerken verschenen daar echter niet in dezelfde volgorde. 10

Dat patroon past bij een vertakkende evolutie: verwante, maar afzonderlijke groepen kunnen vergelijkbare vluchtgerelateerde eigenschappen onafhankelijk van elkaar hebben ontwikkeld. Het suggereert dat die eigenschappen niet simpelweg als één compleet vliegapparaat van een gemeenschappelijke vliegende voorouder zijn overgeërfd. De analyse gaat over hoe kenmerken zich in verschillende evolutionaire lijnen opstapelden; ze stelt niet vast hoe goed Norellraptor zelf kon vliegen. 81011