Waarom Theo Francken spreekt van een ‘donkere winter’ voor Europa

De waarschuwing van de Belgische minister van Defensie Theo Francken kwam niet na één gemelde aanval op België. Ze volgde op een reeks Europese incidenten en oplopende zorgen over wat overheden omschrijven als Russische hybride dreigingen. Tijdens de Euronews Defence and Space Summit in Brussel zei Francken op 30 september dat Europa zich op meer aanvallen in de komende maanden moet voorbereiden. Hij noemde Rusland de grootste bedreiging voor de veiligheid van België en Europa. 411

Wat bedoelen overheden met hybride dreigingen?

Het gaat om acties die onder de drempel van een open oorlog blijven, maar landen wel kunnen ontregelen of onder druk zetten. Voorbeelden zijn sabotage, cyberaanvallen, desinformatie en incidenten met drones. Ook infrastructuur of bedrijven die Oekraïne steunen kunnen doelwit zijn. 312

Francken legde vooral de nadruk op aanvallen vanuit de lucht, waaronder het toenemende gebruik van moderne, snelle drones. Zijn oproep: de Europese luchtverdediging versterken en dat sneller doen. Hij pleitte ook voor toegang tot Oekraïense technologie en ervaring om drones beter te onderscheppen. Oekraïne zegt dat partners met bestaande samenwerkingsafspraken met Kyiv kunnen onderhandelen over toegang tot nieuwe interceptortechnologie. 47

Incidenten die de onrust voeden

Een van de voorbeelden is de verijdelde droneaanval bij de luchthaven Leipzig/Halle in Duitsland. Duitse autoriteiten schreven het plan toe aan Rusland; ook de Deense inlichtingendienst haalde de zaak aan in haar beoordeling van de dreiging. NAVO- en EU-leiders omschreven het incident als een escalatie en waarschuwden dat dergelijke operaties een ‘nieuw normaal’ kunnen worden. 318

Ook een brand bij het Estse defensierobotica­bedrijf Milrem Robotics kwam ter sprake. Estland beschuldigde Rusland van betrokkenheid, maar zulke incidenten verschillen in wat publiekelijk over de toeschrijving bekend is. Het is dus niet juist om alle drone-incidenten, branden of andere verstoringen zonder onderscheid als bewezen Russische acties te presenteren. 10

Wat zegt de Deense dreigingsinschatting?

De Deense militaire inlichtingendienst verwacht dat Rusland hybride aanvallen op het Westen en de NAVO vaker zal uitvoeren, en dat de gevolgen groter kunnen zijn dan voorheen. De dienst wijst onder meer op sabotage, destructieve cyberaanvallen en drones. Een grootschalige invasie van een NAVO-land noemt ze zeer onwaarschijnlijk, maar ze ziet wel een laag, groeiend risico op een beperkte militaire aanval tegen een of meer NAVO-landen aan de Russische grens. 13

Dat is een dreigingsinschatting, geen voorspelling dat een aanval op handen is. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte heeft gezegd dat de alliantie plannen heeft om met drone- en sabotage-incidenten om te gaan.

Waarom houdt het VK ook bedrijven bij de les?

De Britse regering heeft besloten besloten briefings te houden over Russische dreigingen voor leidinggevenden uit de defensiesector en vitale infrastructuur. De sessies moeten gebruikmaken van inlichtingen en zijn gericht op onder meer defensiebedrijven en organisaties die kritieke infrastructuur beheren. Dat zijn geen briefings die hier als ‘noodmaatregel’ worden beschreven, maar ze laten wel zien dat overheden bedrijven nadrukkelijker bij de voorbereiding betrekken.

Britse functionarissen hebben daarnaast gewaarschuwd voor Russische activiteiten rond kabels en pijpleidingen. Beschadiging van zulke infrastructuur kan ernstige gevolgen hebben, waarschuwde de toenmalige Britse minister van Defensie.

Kan dit leiden tot NAVO-overleg of escalatie?

Een ernstig incident dat een NAVO-land treft, kan aanleiding zijn voor overleg tussen bondgenoten. Hybride dreigingen kunnen in uitzonderlijke gevallen ook raken aan Artikel 5, de afspraak dat een aanval op één NAVO-lid als een aanval op allen kan worden beschouwd. Dat gebeurt niet automatisch: bondgenoten beoordelen de aard en ernst van een incident. Een consultatie of gezamenlijke reactie is dus niet hetzelfde als een besluit tot militaire escalatie.