Lagere energie-inkomsten zetten Russische begroting verder onder druk

Rusland verwacht in 2026 minder inkomsten uit olie en gas dan eerder begroot: de prognose is verlaagd van 8,9 naar 7,6 biljoen roebel. Dat is een neerwaartse bijstelling van 1,3 biljoen roebel, of ongeveer 15%. Tegelijkertijd rekent de Russische minister van Financiën op een begrotingstekort van circa 3% van het bruto binnenlands product (bbp), bijna twee keer zoveel als oorspronkelijk gepland.

De cijfers wijzen op krapmere begrotingsruimte, maar geven geen volledig antwoord op de vraag waardoor de inkomsten tegenvallen. Daarvoor zijn onder meer de olie- en gasprijzen, de exportvolumes en de wisselkoers van belang. Juist die gegevens worden door nieuwe beperkingen op openbaarmaking lastiger te controleren.

Minder inkomsten, een groter begrotingsgat

Olie- en gasinkomsten vormen een belangrijke bron van inkomsten voor de Russische federale begroting. Als de overheid op minder opbrengsten rekent, wordt het lastiger om de geplande uitgaven daarmee te dekken. Het verwachte tekort van ongeveer 3% van het bbp onderstreept dat de begrotingsruimte al krapper is dan eerder voorzien.

De verlaging van de inkomstenraming leidt niet automatisch tot een tekort dat precies 1,3 biljoen roebel groter is. Ook andere inkomsten, uitgaven en begrotingsaannames tellen mee. Rusland heeft belastingverhogingen voorgesteld voor 2027 tot en met 2029, maar die plannen zeggen op zichzelf niet hoe de tegenvaller van 2026 wordt opgevangen.18

Bij gelijkblijvende uitgaven moet de overheid een groter verschil tussen inkomsten en uitgaven op een andere manier opvangen, bijvoorbeeld met extra inkomsten, financiering of aanpassingen aan de uitgaven. Minder exportopbrengsten kunnen bovendien betekenen dat er minder buitenlandse valuta binnenkomt die in roebels kan worden omgezet. Hoe dat doorwerkt, hangt onder meer af van de daadwerkelijke inkomsten, de wisselkoers en de manier waarop exportopbrengsten worden verwerkt. De beschikbare cijfers bieden geen basis om het effect op de roebel precies vast te stellen.

Lagere productie en schade aan raffinaderijen

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) heeft zijn verwachting voor de Russische olieproductie verlaagd. Voor 2026 ging de prognose met 125.000 vaten per dag omlaag, naar 8,7 miljoen vaten per dag. Het agentschap wees daarbij op aanhoudende Oekraïense droneaanvallen op energie-infrastructuur.3

Ook de raffinage is geraakt. In september legden drie van de zes grootste Russische raffinaderijen voor dieselproductie hun werkzaamheden stil of brachten ze de productie sterk terug na schade door droneaanvallen, meldde Reuters.1 Volgens het IEA maken sancties het bovendien lastiger voor de sector om na herhaalde aanvallen te herstellen.4

Minder raffinage betekent echter niet automatisch dat de Russische olie-export evenredig terugloopt. Ruwe olie en geraffineerde brandstoffen, zoals diesel, zijn verschillende exportproducten. Volgens een door Reuters ingezien Russisch conceptdocument leidde een lagere brandstofproductie juist tot meer uitvoer van ruwe olie, vooral naar China. Een raffinaderijstoring kan dus de samenstelling van de export veranderen zonder dat daaruit direct valt af te leiden hoeveel de totale exportinkomsten dalen.

De lagere productieprognose en de schade aan raffinaderijen zijn relevante risico’s, maar verklaren op zichzelf niet waarom de begrotingsraming met 1,3 biljoen roebel is verlaagd.

Prijs of volume? Dat valt niet goed vast te stellen

De bijgestelde begrotingsraming laat niet zien welk deel van de verwachte daling komt door lagere prijzen, minder verkochte olie of gas, of een combinatie daarvan. Ook de oorspronkelijke begroting was gebaseerd op aannames over de olieprijs en de wisselkoers van de roebel. Als die veranderen, kunnen de daadwerkelijke inkomsten afwijken van de verwachting.

Daar komt bij dat een decreet van 28 september de toegang tot en publicatie van informatie over energie-export verder beperkt. Het gaat onder meer om gegevens over exportcontracten, prijzen, volumes, kopers en verkopers, vervoer en douane. Daardoor hebben externe waarnemers minder directe informatie om prijsveranderingen te onderscheiden van veranderingen in exportvolumes.

Op basis van de beschikbare informatie is niet betrouwbaar vast te stellen welk aandeel van de bijstelling door prijzen komt en welk aandeel door volumes. De verlaging van de prognose is duidelijk; de precieze oorzaken blijven onzeker.

Wat betekent de geheimhouding voor sanctiehandhaving?

Westerse handhaving van het prijsplafond voor Russische olie steunt mede op informatie over de handel: wie de olie koopt en verkoopt, tegen welke prijs en via welke route. Beperkingen op zulke gegevens kunnen het lastiger maken om transacties te volgen en naleving te beoordelen. Dat is ook een genoemd doel van het decreet in berichtgeving van Reuters.

Het gaat om een extra informatiebarrière, niet om bewijs dat sanctiehandhaving is stilgevallen of dat de handel helemaal niet meer te controleren is. Wel maakt minder openbaar beschikbare informatie het moeilijker om onafhankelijk vast te stellen hoe de export zich ontwikkelt en wat de Russische begroting eraan overhoudt.

De kern

De lagere inkomstenprognose en het grotere verwachte tekort laten zien dat de Russische begroting onder meer druk staat dan het oorspronkelijke plan voorzag. Lagere olieproductieverwachtingen en beschadigde raffinaderijen spelen mee, maar verstoringen in de raffinage hoeven niet één op één te leiden tot minder ruwe-olie-export. En doordat er minder informatie over energiehandel beschikbaar komt, wordt het lastiger om te bepalen of lagere prijzen, kleinere volumes of beide de tegenvaller veroorzaken.