Waarom dieselprijzen sneller stijgen dan de olieprijs

De energiekrapte draait steeds meer om ruwe olie omzetten in brandstof en die brandstof op de juiste plek krijgen. Ruwe olie en diesel zijn nauw met elkaar verbonden, maar niet onderling uitwisselbaar: eerst moet een raffinaderij ruwe olie verwerken tot bijvoorbeeld diesel, benzine of kerosine. Verstoringen bij raffinaderijen en exporteurs in de Golfregio en Rusland hebben de brandstofaanvoer daarom krapper gemaakt, ook wanneer de olieaanvoer aantrekt. In augustus lag de gezamenlijke uitvoer van diesel en gasolie uit de Golfregio en Rusland 1,6 miljoen vaten per dag lager dan in februari.67

Meer ruwe olie betekent niet meteen meer diesel

Het conflict rond Iran heeft raffinaderijen en het scheepvaartverkeer in het Midden-Oosten verstoord. Ook schade aan Russische raffinaderijen en beperkingen op de Russische brandstofexport hebben de hoeveelheid diesel voor internationale afnemers verminderd.320

Andere raffinaderijen hebben weinig reservecapaciteit om die productie op te vangen. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) lag de wereldwijde raffinage in augustus 4,2 miljoen vaten per dag onder het niveau van een jaar eerder. De terugval was verspreid over het Midden-Oosten, Rusland en delen van Azië.6 Als de uitvoer van ruwe olie herstelt voordat raffinaderijen en brandstoftransport weer op gang zijn, levert dat dus niet direct extra diesel aan de pomp op.

Lage voorraden maken de krapte voelbaarder

Voorraden kunnen een tijdelijke verstoring opvangen, maar die buffer wordt kleiner. De dieselvoorraad bij een belangrijk Europees handelscentrum bereikte in september het laagste niveau voor die tijd van het jaar.18 De Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) verwacht bovendien dat de Amerikaanse voorraden van destillaatbrandstoffen — waaronder diesel — een groot deel van 2027 onder het laagste niveau van het vijfjaarsgemiddelde blijven.13

Met weinig reservecapaciteit bij raffinaderijen en minder brandstof in opslag zijn er minder mogelijkheden om gemiste leveringen te compenseren. Raffinaderijen moeten bovendien keuzes maken tussen verschillende producten. Reuters meldde dat raffinaderijen onder druk diesel en andere producten voorrang gaven boven stookolie voor schepen en energiecentrales, wat ook die markten onder druk zette.20

Wat de raffinagemarge over dieselprijzen vertelt

De crackspread is het prijsverschil tussen ruwe olie en de producten die daaruit worden gemaakt. Stijgt diesel veel harder in prijs dan ruwe olie, dan loopt die spread op. Dat wijst erop dat de knelpunten vooral bij de raffinagecapaciteit of de beschikbaarheid van afgewerkte brandstof liggen — en niet alleen bij de prijs van ruwe olie.17 Berichten over de huidige verstoringen beschrijven recordhoge raffinagemarges naast scherpe prijsstijgingen van geraffineerde brandstoffen.15

Dat betekent niet dat de prijs van ruwe olie buiten schot blijft: verstoringen in de aanvoer uit het Midden-Oosten en in de scheepvaart hebben ook olie duurder gemaakt. Maar diesel kan extra hard worden geraakt, omdat de beschikbaarheid ervan afhangt van werkende raffinaderijen, voldoende voorraden én betrouwbaar transport.26

Mogelijke gevolgen voor transport en prijzen

Diesel is een belangrijke kostenpost voor vervoer en landbouw; ook de industrie gebruikt brandstof en energie. Een krapper aanbod van scheepsbrandstof kan de kosten van transport over zee verder opdrijven.20 Bedrijven kunnen een deel van hun hogere bedrijfskosten doorberekenen aan klanten. De beschikbare bronnen laten echter niet zien hoeveel dat zal zijn, of hoe groot het uiteindelijke effect op de inflatie wordt.

Het vooruitzicht is dus aanhoudende krapte als risico, geen zekerheid over een specifiek prijsverloop. Het IEA verwacht dat een terugkeer naar normale oliestromen uit de Golfregio opschuift naar 2027. Andere berichtgeving wijst erop dat dieseltekorten mogelijk tot volgend jaar aanhouden.12 Voor verlichting moeten de raffinageproductie en uitvoer herstellen, het scheepvaartverkeer verbeteren en de voorraden weer worden aangevuld. Meer uitvoer van ruwe olie alleen is niet genoeg.