Wat één infuus CTX310 na een jaar liet zien

CTX310 is een experimentele behandeling met CRISPR-Cas9 die als één infuus in een ader wordt toegediend. De techniek is bedoeld om het ANGPTL3-gen in levercellen uit te schakelen. Dat gen helpt bij het reguleren van bloedvetten; minder activiteit van ANGPTL3 zou zowel LDL-cholesterol als triglyceriden kunnen verlagen.

In een fase 1-studie met 15 mensen bij wie de bloedvetten ondanks medicatie te hoog bleven, waren de dalingen na de hoogste dosis een jaar later nog zichtbaar. Dat is een eerste aanwijzing dat het effect kan aanhouden, maar geen bewijs voor blijvende werking of langdurige veiligheid. 246

De cijfers na twaalf maanden

Bij deelnemers die de hoogste dosis kregen, lag het LDL-cholesterol na twaalf maanden gemiddeld 52,5% lager dan vóór de behandeling. Het triglyceridengehalte was gemiddeld 47,8% lager. De gemiddelde daling van ANGPTL3 in het bloed bedroeg in deze groep ongeveer 79%. Deze cijfers gaan specifiek over de hoogste dosis en zijn niet het gemiddelde resultaat van alle 15 deelnemers. 67

De follow-up laat zien dat de veranderingen na één infuus minstens een jaar aanhielden. Hoe lang ze daarna blijven bestaan, is nog niet vastgesteld. 69

Hoe de behandeling werkt

CRISPR-Cas9 werkt als een moleculaire schaar die op een gekozen plek in het DNA kan ingrijpen. Bij CTX310 is het doel om het ANGPTL3-gen in de lever uit te schakelen, zodat de lever minder van het bijbehorende eiwit aanmaakt. De behandeling wordt ontwikkeld als eenmalig infuus, met de bedoeling een langdurige genetische verandering te veroorzaken. Of die verandering op de lange termijn voordelen oplevert — en welke risico’s daarbij horen — is nog onbekend. 24

Mogelijk voordeel, maar geen bewezen vervanging

Een behandeling die met één toediening zowel LDL-cholesterol als triglyceriden verlaagt, zou op termijn een andere optie kunnen bieden voor mensen bij wie bestaande behandelingen onvoldoende werken. De studie toont echter niet aan dat CTX310 bestaande medicijnen kan vervangen. Ook is niet onderzocht of de behandeling hartaanvallen, beroertes of andere hart- en vaatziekten voorkomt. 24

Wat is bekend over de veiligheid?

De onderzoekers rapporteerden tijdens de onderzochte periode geen dosisbeperkende toxiciteit en geen ernstige bijwerking die aan CTX310 werd toegeschreven. Wel werden onder meer reacties rond het infuus en een tijdelijke stijging van leverenzymen gemeld. Een deelnemer overleed maanden na toediening van de laagste dosis; de onderzoekers beoordeelden het overlijden als niet gerelateerd aan de behandeling. 14

Dat zijn voorlopige veiligheidsbevindingen. Met slechts 15 deelnemers kan de studie zeldzame bijwerkingen niet uitsluiten, en ook risico’s die pas na langere tijd optreden blijven mogelijk. 24

Kleine studie, grotere onderzoeken nodig

De belangrijkste vraag in fase 1 was of CTX310 veilig kon worden toegediend, niet of de behandeling aantoonbaar gezondheidsproblemen voorkomt. De kleine studie geeft daardoor nog geen duidelijk beeld van hoe de behandeling bij grotere of uiteenlopende groepen patiënten werkt. Ook zijn langere follow-up en grotere onderzoeken nodig om de duurzaamheid van het effect en mogelijke zeldzame of vertraagde risico’s te beoordelen. 24

CTX310 wordt verder onderzocht in fase 1b. Daarbij ligt de nadruk op mensen met ernstige hypertriglyceridemie en moeilijk behandelbaar hoog cholesterol.