Drones en explosies maken de dreiging tastbaarder — maar niet elk incident is bewezen opzet

‘Hybride oorlogvoering’ is een verzamelterm voor drukmiddelen die onder een conventionele oorlog blijven, zoals sabotage, cyberaanvallen en desinformatie. Maar wanneer drones grenzen oversteken en neerstorten of ontploffen, vinden sommige Europese functionarissen dat de term de fysieke dreiging te indirect laat klinken. Dat is een debat over de juiste omschrijving van de incidenten — geen bewijs dat elk toestel bewust een NAVO-land als doel had of dat Moskou ieder voorval aanstuurde. 312

Waarom de term ter discussie staat

Europese regeringen en media gebruiken de term nog volop. Critici vinden dat hij de ernst van incidenten met tastbare gevolgen, zoals schendingen van het luchtruim, dronecrashes en vermoedelijke sabotage, onvoldoende weergeeft. Dat onderscheid is belangrijk: een incident kan gevaarlijk zijn, ook als de bedoeling of de verantwoordelijke niet is vastgesteld. 912

Europese leiders en analisten zien in het bredere patroon mogelijk een manier om landen die Oekraïne steunen onder druk te zetten en de eensgezindheid van de NAVO te testen. Dat is een inschatting van de Russische bedoelingen, geen bewijs dat een rechtstreekse aanval op het bondgenootschap op handen is. 1117

Wat de incidenten in Roemenië en Moldavië laten zien

Tijdens de Russische aanval op Oekraïne van 24 september zei de Moldavische president dat vier drones het Moldavische luchtruim waren binnengevlogen en dat er minstens één was ontploft. Roemenië meldde dat een drone was neergestort nadat een luchtvaartuig het Roemeense luchtruim was binnengekomen; het land stuurde F-16’s de lucht in. Polen zette tijdens dezelfde aanval eveneens militaire vliegtuigen in. De incidenten laten zien dat de oorlog in Oekraïne risico’s buiten de landsgrenzen kan veroorzaken, maar uit de meldingen blijkt niet dat elke grensoverschrijding opzettelijk was.

De positie van de landen verschilt ook: Roemenië is lid van de NAVO, Moldavië niet. Roemeense functionarissen beschuldigden Rusland niet rechtstreeks van de crash op 24 september; Moldavische functionarissen bestempelden de drones als Russisch. In een afzonderlijk incident schoot Roemenië eerder een drone met explosieven neer bij een gasplatform op zee. Dat onderstreept dat de reactie per voorval kan verschillen. 6

Wat de Deense waarschuwing wel en niet zegt

De Deense militaire inlichtingendienst verwachtte dat Rusland vaker vijandige activiteiten zou ontplooien en signaleerde een klein maar groeiend risico op een beperkte militaire aanval. Volgens de dienst wil Rusland de NAVO verdelen. De waarschuwing wijst op zorgen over escalatie en de samenhang binnen het bondgenootschap; ze voorspelt niet dat er al een bredere oorlog is begonnen. Rusland ontkent betrokkenheid bij hybride aanvallen en sabotage. 17

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte heeft gezegd dat het bondgenootschap plannen heeft om met sabotage en drone-incidenten om te gaan. Dat er geregeld vliegtuigen moeten opstijgen, laat tegelijk zien hoe lastig het is om op luchtruimschendingen te reageren en infrastructuur te beschermen. De Franse president Emmanuel Macron heeft gepleit voor betere bescherming van kritieke locaties. 208

De waarschuwing over de Middellandse Zee is nog geen bevestigde operatie

Een bericht waar The Guardian naar verwijst, stelde dat Spanje, Frankrijk en Italië waren gewaarschuwd voor een mogelijke Russische droneaanval vanuit de Middellandse Zee in het komende jaar. De beschikbare informatie beschrijft dit als een gemelde waarschuwing voor een mogelijk gevaar — niet als een bevestigde Russische operatie of een aanval die al heeft plaatsgevonden. 13

Het beeld is dus ernstig, maar niet eenduidig. Europese functionarissen zien een patroon dat de paraatheid en eensgezindheid van de NAVO op de proef kan stellen, terwijl de omstandigheden en de toeschrijving van afzonderlijke incidenten uiteenlopen. De term ‘hybride’ benoemt het karakter van activiteiten onder de drempel van een open oorlog; critici vrezen dat hij de steeds tastbaardere gevolgen ervan verhult. 1217