EU AI-verordening: wat betekent die voor Europa’s aantrekkingskracht op AI-bedrijven?

Regels voor kunstmatige intelligentie kunnen meewegen in de keuze waar een internationaal bedrijf AI ontwikkelt of inzet. Maar ze bepalen die keuze niet alleen. Bedrijven kijken ook naar toegang tot klanten en personeel, beschikbare rekenkracht en de prijs en betrouwbaarheid van elektriciteit. Voor Europa is de vraag dus niet alleen hoe streng de regels zijn, maar ook of bedrijven hier praktisch en voorspelbaar AI kunnen ontwikkelen en gebruiken.

Wat vraagt de AI-verordening van hoogrisicosystemen?

Voor hoogrisico-AI-systemen gelden waarborgen voordat ze op de markt komen. Bedrijven moeten onder meer risico’s beoordelen en beperken, werken met datasets van goede kwaliteit, activiteiten registreren en technische documentatie bijhouden. Ook zijn menselijk toezicht, robuustheid en cyberbeveiliging vereist. Die regels kunnen bijdragen aan verantwoording, maar vragen van ontwikkelaars en leveranciers ook tijd en middelen voor testen en naleving. Op overtreding staan sancties. 3

Een raming van brancheorganisatie DIGITALEUROPE, aangehaald in een beleidsanalyse, stelt dat naleving van de AI-verordening bedrijven in de EU jaarlijks € 3,3 miljard kan kosten. Dat is een inschatting van een belanghebbende partij, geen onafhankelijk vastgesteld totaal of definitieve kostenprognose. 11

Uitstel geeft meer voorbereidingstijd, maar neemt de verplichtingen niet weg

De AI Omnibus trad in juli 2026 in werking. Volgens de aangepaste planning gelden de verplichtingen voor zelfstandige hoogrisico-AI-systemen vanaf 2 december 2027. Voor hoogrisicosystemen die deel uitmaken van gereguleerde producten is de datum 2 augustus 2028. Het uitstel hangt mede samen met de vertraagde beschikbaarheid van technische standaarden die de uitvoering moeten ondersteunen. 256

Meer tijd kan bedrijven helpen hun naleving te plannen en geeft ruimte om standaarden af te ronden. Maar de deadlines schuiven op; de onderliggende regels verdwijnen niet. Bedrijven hebben bovendien duidelijke, voorspelbare uitleg nodig over hoe de voorschriften van toepassing zijn op hun producten en gebruikssituaties.

Regels zijn niet de enige factor in Europa’s investeringsklimaat

De AI-verordening kan invloed hebben op de kosten en voorspelbaarheid van zakendoen in Europa. De beschikbare bronnen tonen echter niet aan dat de regelgeving op zichzelf bepaalt waar multinationals investeren of dat bedrijven daardoor elders naartoe trekken. Naleving is één onderdeel van een bredere afweging, naast bijvoorbeeld talent, klanttoegang, rekenkracht en elektriciteitskosten.

Ook de EU-plannen voor AI Gigafactories zijn in dat verband relevant. De Europese Commissie heeft een oproep gedaan voor maximaal zeven grootschalige AI-faciliteiten, met maximaal € 10 miljard aan EU- en nationale financiering. Het initiatief moet ten minste € 20 miljard aan private investeringen aantrekken. Dat zijn beoogde financiering en investeringen, geen garantie dat de faciliteiten al zijn gebouwd of dat het private geld al is toegezegd.

Het plan laat zien dat regels alleen niet genoeg zijn: bedrijven moeten ook toegang krijgen tot bruikbare rekenkracht. Publieke investeringen zijn vooral van belang als ze daadwerkelijk capaciteit opleveren waarop bedrijven kunnen rekenen.

Stroomvoorziening maakt de locatiekeuze ingewikkelder

Grote datacenters gebruiken veel elektriciteit. Om aan extra vraag te voldoen, kan uitbreiding van opwekking en het elektriciteitsnet nodig zijn. Wie die investeringen betaalt, is daarom niet alleen een projectkwestie, maar ook een beleidskeuze. In de Verenigde Staten bepalen toezichthouders op nutsbedrijven mede hoe infrastructuurkosten worden verdeeld tussen grote afnemers en andere klanten. 17

Als datacenterbedrijven meer betalen voor de kosten die hun projecten veroorzaken, worden andere klanten mogelijk beter beschermd, maar kunnen projecten minder aantrekkelijk worden. Worden de kosten breder verdeeld, dan kan de directe rekening voor een project lager uitvallen, terwijl huishoudens en bedrijven mogelijk een deel van de infrastructuurkosten dragen. Alleen de nalevingskosten verlagen is dus niet genoeg als stroom, netaansluitingen of de verdeling van netkosten een knelpunt blijven.

Kunnen controles na ingebruikname helpen?

Een mogelijke beleidsaanpak is om stevige voorafgaande controles te behouden voor hoogrisicosystemen, maar de eisen eenvoudiger te maken waar de risico’s kleiner zijn. Daarna kan toezicht na ingebruikname zwaarder wegen, bijvoorbeeld met registratie, incidentmeldingen, audits en verplichtingen om problemen te verhelpen. Dit is een beleidsoptie, geen wijziging die de AI Omnibus heeft ingevoerd.

Zo’n aanpak is alleen geloofwaardig met toezichthouders die voldoende capaciteit hebben en met afdwingbare maatregelen. Ook moeten voorafgaande waarborgen blijven gelden wanneer fouten ernstige schade kunnen veroorzaken. Een evenwichtiger systeem kan onnodige vertraging beperken zonder toezicht los te laten. Het lost op zichzelf de tekorten aan rekenkracht, stroom of netaansluitingen echter niet op.

De kern

De AI-verordening verandert de kosten en voorbereiding die komen kijken bij AI-activiteiten in Europa. De aangepaste deadlines geven bedrijven meer tijd, maar het beschikbare bewijs laat niet zien dat regelgeving alleen bepaalt waar multinationals investeren. Europa’s aantrekkingskracht hangt ook af van de vraag of bedrijven toegang hebben tot de benodigde rekenkracht en elektriciteit, en of de regels in de praktijk duidelijk en proportioneel worden toegepast.