Vlaamse scholieren gebruiken hun smartphone minder op school, maar niet minder vaak

Een smartphoneverbod kan telefoons tijdens de schooldag uit handen houden, zonder dat leerlingen ze in totaal minder gebruiken. In bevragingen van de Universiteit Gent onder zo’n 3.500 leerlingen in twintig Vlaamse middelbare scholen daalde het gerapporteerde gebruik op school. De totale gebruikstijd bleef ongeveer gelijk: leerlingen haalden de gemiste tijd thuis in. De eerste resultaten wijzen dus vooral op minder telefoongebruik op school, niet op bredere voordelen die al duidelijk zichtbaar zijn. 181920

Minder gebruik op school, maar niet iedereen houdt zich eraan

De onderzoekers bevroegen leerlingen vóór en na de invoering van de beperking. Leerlingen gaven aan hun smartphone zowel tijdens de lessen als in de pauzes minder te gebruiken. Dat betekende niet dat ze over de hele dag genomen minder op hun telefoon zaten: een deel van het gebruik verschoof naar na schooltijd. 181920

De regels werden bovendien niet altijd nageleefd. Volgens de berichtgeving over het onderzoek zei ongeveer 62% van de leerlingen de telefoon soms stiekem te gebruiken. 18

Verwachte voordelen zijn nog niet duidelijk

De eerste berichtgeving over de resultaten meldt dat verschillende gehoopte effecten voorlopig niet duidelijk naar voren komen. Dat geldt voor verbeteringen in het welzijn en het studeren van leerlingen, en voor een duidelijke afname van cyberpesten. 19

Dit zijn vroege resultaten, geen bewijs dat er op langere termijn nooit voordelen kunnen zijn. De onderzoekers vergeleken bevragingen van vóór en na de beperking. Zo’n vergelijking laat zien wat er rond de invoering veranderde, maar bewijst op zichzelf niet dat het verbod elke verandering heeft veroorzaakt. 19

Wat zegt onderzoek naar Yondr-telefoonzakjes?

Een afzonderlijke Amerikaanse studie keek naar afsluitbare telefoonzakjes, waarmee leerlingen tijdens schooltijd minder makkelijk bij hun toestel kunnen. De invoering ervan leidde tot aanzienlijk minder telefoongebruik op school. Er was in de berichtgeving over die studie echter weinig bewijs voor snelle verbeteringen in toetsscores, aanwezigheid of ervaren online pesten. Ook werden meer disciplinaire incidenten gemeld en daalde het gerapporteerde welzijn van leerlingen in het eerste jaar. 5811

De overeenkomst met de Vlaamse bevindingen is dat beperkingen het telefoongebruik op school kunnen terugdringen, maar daarmee niet automatisch betere leerprestaties of meer welzijn opleveren. De Amerikaanse studie gaat over afsluitbare zakjes en een andere groep leerlingen dan de Vlaamse bevragingen. Het onderzoek werd bovendien als werkdocument gepubliceerd en was volgens de berichtgeving nog niet door vakgenoten beoordeeld. 511

Meer beleid betekent niet automatisch bewezen effect

Telefoonbeperkingen en afsluitbare zakjes spelen een steeds grotere rol in het schooldebat in het VK en de VS. In het VK voeren scholen zulke zakjes in, terwijl er discussie is over de kosten en de waarde ervan. 3 Amerikaans onderzoek kijkt eveneens naar de uitbreiding van schoolregels rond telefoons; de berichtgeving over de resultaten benadrukt dat minder gebruik op school niet consequent samengaat met bredere verbeteringen. 11

De beschikbare bronnen geven geen vergelijkbare cijfers over de publieke opinie in het VK en de VS. Dat zulke maatregelen vaker worden ingevoerd, is dus geen bewijs dat de steun ervoor in beide landen even groot is.

De voorzichtigste conclusie is ook de duidelijkste: schoolregels kunnen het smartphonegebruik tijdens schooluren verminderen. Of ze ook de totale gebruikstijd terugdringen of het welzijn, het studeren en de ervaring met cyberpesten verbeteren, is een andere vraag. De hier aangehaalde resultaten laten op die punten nog geen duidelijke, consistente winst zien. 18511