Tijdelijke route door Straat van Hormuz: waarom schepen nog niet kunnen rekenen op doorgang

Iran en Oman hebben een tijdelijke route voor koopvaardijschepen door de Straat van Hormuz uitgewerkt. Een route op papier is echter nog geen vrije doorvaart. Volgens Teheran kan de zeestraat pas weer opengaan als de Verenigde Staten aan Iraanse voorwaarden voldoen, vooral rond de Amerikaanse marineblokkade. 2514

Hoe zou de route lopen?

Volgens Iraanse functionarissen zouden schepen die de Golf binnenvaren door Iraanse territoriale wateren gaan. Ook een deel van de uitgaande route zou door Iraanse wateren lopen. Iran en Oman zeggen het eens te zijn over de in- en uitvaartroutes, maar presenteren de regeling als tijdelijk, niet als een definitieve terugkeer naar onbeperkte scheepvaart. 5714

Dat onderscheid is belangrijk voor rederijen: de afspraak tussen de twee kuststaten biedt hooguit een basis om de doorvaart te hervatten. Zij garandeert niet dat schepen de route nu kunnen gebruiken of dat elk schip wordt toegelaten. 28

Wat verlangt Iran van de VS?

Iran behandelt de toegang tot de zeestraat als onderdeel van het bredere conflict. President Masoud Pezeshkian heeft gezegd dat heropening afhangt van het beëindigen van de Amerikaanse marineblokkade. Iraanse functionarissen hebben daarnaast aangedrongen op minder militaire druk. Een routeafspraak met Oman neemt die geschilpunten niet weg. 10182

Volgens Iraanse staatsmedia heeft minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araqchi tijdens contacten met de Amerikaanse gezant Steve Witkoff in New York meer eisen overgebracht: opheffing van de blokkade, vrijgave van bevroren Iraanse tegoeden en beëindiging van de oorlog op de fronten die Teheran tot het ‘verzet’ rekent. Dit zijn Iraanse eisen, geen door Washington aanvaarde afspraken. 20

Regionale bronnen melden ook een Iraanse routekaart met een regionaal staakt-het-vuren van maximaal 60 dagen, een stapsgewijze heropening van Hormuz, beëindiging van de blokkade en een tijdpad voor bredere vredesbesprekingen. Het gaat om een gemeld voorstel, niet om een overeengekomen bestand of vaarschema. 1219

Waarom is een akkoord nog niet in zicht?

De contacten in New York hebben het overleg tussen Washington en Teheran hervat. Witkoff zei dat bemiddelaars tussen beide partijen heen en weer gingen; een hoge Iraanse functionaris zei dat er nog wezenlijke meningsverschillen zijn. Diplomatiek contact is dus nog geen overeenstemming over de blokkade, de oorlog of de voorwaarden voor doorvaart. 2012

Ook regionaal overleg loopt vertraging op. Oman stelde een bijeenkomst met Iran en Golfstaten over de scheepvaartregeling uit ‘in het belang van consensus’. Een hoge Iraanse functionaris had eerder al gezegd dat een ondertekend akkoord daar onwaarschijnlijk was. Iran wil bovendien doorvaartgelden kunnen innen, terwijl Oman daartegen is. 131

De druk om een oplossing te vinden is groot. Volgens voorlopige gegevens over scheepsbewegingen passeerden rond 14 september nog maar enkele commerciële schepen per dag de zeestraat. Berichten wezen tegelijk op druk op de olieprijs door zorgen over langdurige verstoring van de aanvoer. Een tijdelijke corridor kan onderdeel worden van een bredere afspraak, maar de routeplanning van Iran en Oman lost de politieke en militaire geschillen niet op. 615214