Hogere energieprijzen, maar nog geen loon-prijsspiraal

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft de rente al verhoogd om de door energieprijzen opgedreven inflatie tegen te gaan. De vraag voor een volgende stap is anders: blijft de schok beperkt tot vooral olie en gas, of leidt hij ook tot aanhoudend hogere lonen en prijzen in de rest van de economie? Voor dat laatste ziet de ECB risico’s, maar nog geen overtuigend bewijs.18

Waarom de ECB op de lonen let

In augustus steeg de inflatie in het eurogebied naar 3,3%. Die stijging kwam vrijwel geheel door duurdere energie; de onderliggende prijsdruk bleef bescheiden.6 Energie kan de inflatie rechtstreeks verhogen. De ECB spreekt van tweede-ronde-effecten wanneer zo’n eerste prijsstijging vervolgens doorwerkt in loonafspraken, de prijzen en marges van bedrijven of inflatieverwachtingen. Dan wordt inflatie breder en hardnekkiger.18

ECB-bestuurder Olli Rehn zei dat de loongroei gematigd is en dat zulke tweede-ronde-effecten tot nu toe zijn uitgebleven. Hoofdeconoom Philip Lane wees erop dat werknemers wel degelijk merken dat het leven duurder wordt, maar dat werkgevers niet altijd ruimte hebben om dat met hogere lonen te compenseren. Dat helpt de beperkte loonreactie te verklaren; het sluit een latere reactie niet uit.15

Waarom gas toch een risico blijft

Volgens Lane stijgen zowel de olie- als de gasprijzen voor de tweede keer. Daardoor duurt de energieschok waarschijnlijk langer dan de ECB in maart verwachtte. Hij voorziet dat de inflatie langer hoog blijft, voordat die vanaf medio 2027 weer richting de ECB-doelstelling beweegt.17

De gasvoorraden liggen ver onder hun historische niveau. Pogingen om ze aan te vullen hebben de gasprijs mede opgedreven. Dat kan huishoudens raken via verwarmingskosten en bedrijven via hun energierekening.8 Hoe langer de schok duurt, hoe meer gelegenheid hogere kosten krijgen om door te werken. Op zichzelf bewijst dat nog niet dat ook de lonen en andere prijzen structureel harder zullen stijgen.1718

Wanneer komt een volgende renteverhoging in beeld?

De ECB verhoogde haar belangrijkste rentetarieven in juni en opnieuw in september, beide keren met 0,25 procentpunt. Na de stap in september kwam de depositorente uit op 2,50%. De ECB raamt de gemiddelde inflatie op 3,0% in 2026, 2,5% in 2027 en 2,1% in 2028.3912

Beleggers rekenen door de hogere energieprijzen vaker op verdere renteverhogingen. ECB-vicepresident Boris Vujčić waarschuwde dat die marktverwachtingen vooral door energie worden gedreven. De centrale bank zal ook naar andere economische cijfers kijken, in plaats van de verwachtingen van beleggers te volgen.17

De economie van het eurogebied houdt bovendien beter stand dan verwacht: de groei in het tweede kwartaal verraste positief en een peiling onder bedrijven liet in september onverwacht meer activiteit zien. Dat geeft de ECB meer ruimte om een nieuwe verhoging te overwegen, maar maakt die niet vanzelf noodzakelijk. Doorslaggevend blijft of de energieprijzen ook tot aanhoudende loonstijgingen en bredere prijsdruk leiden. Uit de beschikbare informatie blijkt niet dat mondiale groeicijfers afzonderlijk de volgende ECB-beslissing bepalen.187