Oekraïens graan: hoe de oorlog de zeeroute blijft bedreigen

Voor Oekraïense landbouwproducten is de Zwarte Zee nog altijd de belangrijkste weg naar buitenlandse afnemers. Dat maakt de export kwetsbaar: als havens of schepen niet veilig bereikbaar zijn, kunnen de gevolgen ook voelbaar worden in landen die van ingevoerd graan afhankelijk zijn. 41718

Van blokkade naar nieuwe routes

Na de Russische invasie werden Oekraïense havens geblokkeerd en raakte de landbouwexport ontregeld. Dankzij de Zwarte Zee-graanovereenkomst konden verschepingen weer op gang komen. Rusland besloot die overeenkomst in juli 2023 niet te verlengen. Aanvallen op havens en exportinfrastructuur vergrootten vervolgens de risico’s voor het transport. 1718

Oekraïne bleef gebruikmaken van zeeroutes en van verbindingen via buurlanden. Die laatste zijn belangrijk, maar nemen voor landbouwproducten de plaats van de Zwarte Zee niet in. Volgens cijfers van de Europese Commissie ging in juni 2026 ongeveer 90% van de Oekraïense uitvoer van graan, oliehoudende zaden en aanverwante producten via de Zwarte Zee. Ongeveer 10% ging via de door de EU gesteunde Solidarity Lanes, ofwel solidariteitscorridors. Dat is een momentopname, geen vaste verdeling voor toekomstige export. 4

Wat staat er voor voedselimporteurs op het spel?

De verstoring aan het begin van de oorlog droeg bij aan een sterke stijging van de wereldwijde voedselprijzen in 2022. Vooral landen die graan moeten invoeren, kwamen daardoor onder druk te staan. De prijzen daalden later weer: het risico op nieuwe verstoringen betekent dus niet dat voedsel gedurende de hele oorlog steeds duurder is geworden. 1718

Als leveringen opnieuw wegvallen of moeilijker te verkrijgen zijn, kunnen de importkosten weer oplopen. Hoe groot zo’n prijseffect zou zijn, hangt af van de omvang en duur van de verstoring; een bepaalde uitkomst staat niet vast. 1718

Wat kunnen alternatieve routes opvangen?

De EU-solidariteitscorridors lopen via spoor, weg en binnenwateren. Volgens de Europese Commissie is sinds mei 2022 via deze routes bijna 94 miljoen ton graan, oliehoudende zaden en aanverwante producten uitgevoerd. De EU steunt daarnaast extra graanopslag, financiële oplossingen voor Oekraïense boeren, vlotter grensoverschrijdend vervoer en investeringen in de capaciteit van de routes. 7156

EU-functionarissen waarschuwen dat aanvallen op graanroutes gevolgen hebben buiten Oekraïne en roepen op tot een onmiddellijke regeling voor veilige doorvaart van schepen. Zo’n oproep is nog geen bestand dat daadwerkelijk van kracht is en standhoudt. De alternatieve routes bieden uitwijkmogelijkheden, maar de cijfers voor juni 2026 laten zien hoe sterk de grootschalige landbouwexport afhankelijk blijft van veilige scheepvaart op de Zwarte Zee. 64