Hormuzcrisis put oliebuffers onder steeds grotere druk

De kern van de crisis rond de Straat van Hormuz is niet alleen dat er minder olie wordt vervoerd. De wereldmarkt draait steeds meer op tijdelijke noodmaatregelen: strategische voorraden, lagere commerciële voorraden, terughoudender vraag en omgeleide export. Dat koopt tijd, maar herstelt geen betrouwbare zeeroute.

Vóór het conflict ging er dagelijks ongeveer 20 miljoen vaten olie en olieproducten door de zeestraat. Schattingen van de feitelijke stromen lopen sindsdien uiteen, maar wijzen allemaal op een zware verstoring. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) becijferde gemiddeld 2,7 miljoen vaten per dag in maart tot en met mei; latere scheepvaartdata registreerden op 18 september slechts vier vrachtschepen met grondstoffen die de zeestraat passeerden.

Het veiligheidsnet van de markt wordt dunner

Een aanbodschok hoeft niet meteen één op één tot minder verbruik te leiden. Overheden kunnen strategische voorraden vrijgeven, handelaren kunnen commerciële voorraden aanspreken, raffinaderijen kunnen minder verwerken en producenten kunnen een deel van hun export via andere routes sturen. Maar geen van die maatregelen vervangt een goed functionerende scheepvaartroute.

De IEA-landen besloten in maart tot de grootste gezamenlijke vrijgave van noodolievoorraden ooit, als reactie op de verstoring. 15 Tegelijk waren de cumulatieve productieverliezen in het Midden-Oosten in augustus opgelopen tot meer dan 1,3 miljard vaten, aldus het agentschap. Elke vat dat uit voorraad komt, is dus een vat minder beschikbaar voor een volgende uitval.

Ook daarom lopen ramingen van het resterende tekort uiteen. Vertrekken uit de Perzische Golf, stromen door Hormuz en de totale beschikbaarheid van ruwe olie meten niet hetzelfde. Bovendien veranderen de cijfers wanneer reders routes aanpassen, olie tussen schepen overslaan of posities niet zichtbaar rapporteren. De robuustere conclusie is dan ook niet één exact tekortcijfer, maar dat de normale handelsstromen nog niet zijn hersteld. 4 12

De Saudische omleidingsroute was een cruciale uitlaatklep

De Oost-Westpijpleiding van Saudi-Arabië verbindt olievelden in het oosten met de Rode Zeehaven Yanbu. Daardoor kan ruwe olie Hormuz vermijden. In de eerste vijf maanden van het conflict steeg de export via de westkust en deze route volgens Reuters tot ongeveer 4 à 5 miljoen vaten per dag. 3

Daarmee was de pijpleiding een van de belangrijkste veiligheidskleppen voor de mondiale markt. De stillegging na droneaanvallen haalde juist op een moment met weinig makkelijke alternatieven cruciale capaciteit uit het systeem. Brent sloot op 14 september op 105,68 dollar per vat, terwijl nieuwe zorgen over de aanvoer oplaaiden nadat de aanval de pijpleiding had uitgeschakeld. 17

De olieopslag in Yanbu kan de export slechts kort overeind houden en is geen vervanging voor een werkende pijpleiding. Reuters meldde schattingen dat de aanwezige olie daar bij aanhoudende uitval nog vijf tot zeven dagen export mogelijk zou maken. Over de reparatieduur bestaat onzekerheid: Amerikaanse functionarissen spraken van een korte onderbreking, terwijl onafhankelijke beoordelingen rekening hielden met weken.

Waarom extra Amerikaanse export het gat niet volledig dicht

De Verenigde Staten kunnen meer olie op de wereldmarkt brengen, maar kunnen niet onmiddellijk de combinatie van oliekwaliteiten, terminals, tankers en raffinaderijproducten uit de Golf vervangen.

Ruwe olie moet worden vervoerd en geladen, passen bij de configuratie van een raffinaderij en vervolgens worden verwerkt tot producten als diesel, kerosine en benzine. Daardoor kan schaarste aan brandstoffen voortduren, ook wanneer elders meer ruwe olie beschikbaar is. Het Center on Global Energy Policy van Columbia University wijst erop dat Amerikaanse raffinaderijen recordvolumes uitvoerden, waardoor de binnenlandse productvoorraden daalden. Tegelijk draaien zij dicht tegen hun praktische limieten aan; de Amerikaanse distillaatvoorraden lagen circa 13% onder het vijfjarig gemiddelde.

Meer Amerikaanse productie of export helpt dus aan de marge, maar lost een verstoring die vooral door transport wordt veroorzaakt niet automatisch op. Het knelpunt zit niet alleen bij de winning van olie, maar ook in logistiek en verwerkingscapaciteit.

Chinese importdaling gaf lucht, maar mogelijk niet voor lang

China vormde aanvankelijk een belangrijke buffer door de netto-import van ruwe olie te verlagen en sterker te leunen op eigen voorraden en lagere raffinaderijactiviteit. Volgens het Center on Global Energy Policy daalde de Chinese netto-import in het tweede kwartaal van 2026 met 30% op jaarbasis, oftewel 3,5 miljoen vaten per dag.

Daardoor was er minder concurrentie om beschikbare olie van buiten de Golf en werd de directe prijsdruk gedempt. Maar het ging om een tijdelijke aanpassing aan de vraagkant, niet om nieuwe productie.

In augustus nam de Chinese raffinaderijdoorzet voor de tweede maand op rij toe. Dat werd gesteund door brandstofexporten nadat Peking medio juli exportbeperkingen had versoepeld, meldde Reuters. China beschikt nog over voorraden en beleidsruimte, maar hogere raffinaderijactiviteit betekent dat de eerdere importterughoudendheid niet onbeperkt als tegenwicht kan worden gezien.

LNG kampt met hetzelfde maritieme veiligheidsprobleem

De oliecrisis laat ook een breder risico voor energiezekerheid zien. Wanneer verzekeraars, bemanningen en reders een route als onveilig beoordelen, kan fysieke productiecapaciteit feitelijk vast komen te zitten — zelfs als olievelden, pijpleidingen of LNG-installaties niet beschadigd zijn.

Brookings meldde dat verzekering voor schepen door Hormuz niet verkrijgbaar of onbetaalbaar duur was en dat zeevarenden de reis niet wilden maken. 2 Afnemers van vloeibaar aardgas (LNG) zijn minder flexibel dan olieafnemers, omdat LNG afhankelijk is van gespecialiseerde schepen, importterminals en contractgebonden ketens. De praktische reactie is daarom spreiding: flexibelere contracten, alternatieve pijpleidingen waar die bestaan, voldoende hervergassingscapaciteit, opslag en minder afhankelijkheid van één maritiem knelpunt.

Waar de olieprijs nu van afhangt

De brede waaier aan prijsscenario's weerspiegelt twee verschillende aannames over de crisis.

Een hogere olieprijs op korte termijn past bij aanhoudende aanvallen, beperkt tankerverkeer, langdurige uitval van alternatieve exportcapaciteit en verdere voorraadafbouw. Brent noteerde op 18 september nog 104,87 dollar per vat. Eerder die week naderde de prijs een hoogste niveau in vier maanden, door zorgen over de beschadigde Saudische pijpleiding en verstoorde beladingen in Yanbu.

Een veel lagere prijs op langere termijn vergt een andere situatie: geloofwaardig herstel van veilige scheepvaart, reparatie en herstart van exportinfrastructuur, normalisering van verzekeringen en tankerbeschikbaarheid, plus voldoende tijd om voorraden weer op te bouwen. Ook zwakkere vraag of een nieuw overschot buiten de Golf kan daarbij nodig zijn.

Die twee uitkomsten spreken elkaar niet tegen. Het hoge scenario prijst een onopgelost fysiek knelpunt in; het lage scenario gaat uit van het verdwijnen ervan. Zolang de veiligheid van de doorvaart en alternatieve exportroutes niet overtuigend zijn hersteld, blijft de oliemarkt gevoeliger voor opwaartse prijsschokken dan de actuele prijs alleen doet vermoeden.