Europese farmasector vreest achterstand op VS en China

De voorzitters van AstraZeneca, GSK, Novo Nordisk, Novartis, Roche, Sanofi, Boehringer Ingelheim, Chiesi en Ipsen vrezen een vicieuze cirkel. Krappe geneesmiddelenbudgetten, trage en versnipperde vergoedingsprocedures, zwakkere prikkels en langzaam lopende klinische studies zouden patiënten later toegang geven tot innovatie én Europa minder aantrekkelijk maken voor onderzoek, productie en investeringen. Intussen trekken de Verenigde Staten en China volgens hen kapitaal op grote schaal aan.

Met de term ‘langzame uitholling’ verwijzen zij naar de waarschuwing van Mario Draghi. Het is dus geen stelling dat de Europese sector al is ingestort, maar een waarschuwing voor verder relatief terreinverlies zonder beleidswijziging. 5

Welke aanwijzingen voeren zij aan?

• Het Europese aandeel in wereldwijd farmaceutisch R&D daalde volgens de brief van 43% in 1990 naar 31% en neemt nog altijd af. Het aandeel in commerciële klinische studies halveerde in tien jaar tijd tot 9%. China zou Europa inmiddels zijn voorbijgestreefd bij studies, farmapatenten en de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. 5
• In de twee voorgaande jaren werd in de VS en China meer dan 600 miljard dollar aan farmaceutische investeringen aangekondigd, aldus de voorzitters. 5
• Europa besteedt volgens de aangehaalde sectorcijfers ongeveer 1% van het bbp aan geneesmiddelen, tegenover 2% in de VS en 1,8% in China. 11
• Ongeveer 40% van de nieuw goedgekeurde behandelingen bereikt Europese patiënten nooit, stellen de bedrijven. Voor middelen die wel beschikbaar komen, bedraagt de wachttijd volgens hen bijna 600 dagen. Een recente EFPIA-enquête kwam uit op een mediane wachttijd van 532 dagen voor 168 centraal toegelaten geneesmiddelen: van 56 dagen in Duitsland tot 1.201 dagen in Roemenië. 513
• Eerdere waarschuwingen zijn concreter geworden: Reuters meldde uitgestelde Europese introducties en een daling van 35% in de lanceringen van nieuwe geneesmiddelen. Bedrijven hadden al aangegeven investeringen te kunnen terugschroeven of introducties uit te stellen als de prijsvoorwaarden niet verbeteren. 21

Hun hoofdbezwaar is dat Europese stelsels geneesmiddelen vooral behandelen als een kostenpost die omlaag moet. Zij wijzen op vaste of willekeurige budgetplafonds, uitgaven die niet met inflatie meegroeien en vergoedingssystemen die bredere baten — zoals vermeden ziekenhuisopnames en een hogere arbeidsparticipatie — onvoldoende zouden meewegen. 5

Wat vragen zij van nationale regeringen?

De ondertekenaars willen dat lidstaten:

• meer en structureler investeren in innovatieve geneesmiddelen en die als strategische zorginfrastructuur behandelen, niet als vrij besteedbare kostenpost; 5
• de beoordeling van gezondheidstechnologie, prijsstelling en vergoeding moderniseren, zodat besluiten sneller vallen en niet alleen de inkoopprijs maar ook de waarde voor patiënt, zorgstelsel en economie meetelt; 5
• verschillen in toegang tussen landen verkleinen, en diagnose, preventie en toepassing van zorg volgens klinische richtlijnen verbeteren. 5

Wat vragen zij van de EU?

Van de Europese Unie vragen de bedrijven vooral om klinische studies van begin tot eind sneller en eenvoudiger te organiseren. Ook willen zij een sterke, voorspelbare bescherming van intellectueel eigendom, aangevuld met werkbare digitale regels. 5

Daarnaast moet de EU lidstaten volgens hen meer begrotingsruimte geven om in zorg en innovatieve medicijnen te investeren. De baten van zulke uitgaven komen immers vaak pas na jaren, en niet binnen één jaarlijkse begrotingsronde, is hun redenering. 5

Waarom Duitsland een belangrijk voorbeeld is

Duitsland staat centraal in het debat omdat een kostenbesparende hervorming van de zorgverzekering in 2026 definitief is goedgekeurd, ondanks bezwaren uit de sector dat deze investeringen zou ontmoedigen. 2

De verplichte fabrikantkorting voor de meeste merkgebonden receptgeneesmiddelen werd volgens berichtgeving meer dan verdubbeld: van 7% naar 15,5%. Daarmee wordt het kernconflict zichtbaar. Overheden staan onder druk om zorgverzekeringsuitgaven op korte termijn te beheersen; fabrikanten stellen dat extra kortingen en prijsmaatregelen het verwachte rendement en daarmee de bereidheid tot investeren verlagen. 2

De beloofde economische winst, met een kanttekening

De voorzitters schatten dat het dichten van de Europese achterstand in klinische studies ten opzichte van China en de VS 53 miljard euro en 82.000 banen kan opleveren. Dat is een economische raming vanuit de sector, geen gegarandeerde uitkomst. Die hangt af van de vraag of Europa daadwerkelijk meer studies binnenhaalt en de bijbehorende R&D-, ziekenhuis- en ketenactiviteiten behoudt. 5

De beleidsafweging is daarmee reëel: sneller en mogelijk hoger betalen voor waardevolle medicijnen kan toegang en investeringen versterken, maar verhoogt ook de publieke zorguitgaven op korte termijn. Bovendien blijft een geloofwaardige, onafhankelijke beoordeling van de klinische meerwaarde nodig. De cijfers ondersteunen het beeld van relatief concurrentieverlies en lange toegangstijden; de voorstellen voor hogere uitgaven en sterkere IE-bescherming blijven politieke beleidskeuzes, geen op zichzelf bewezen oplossing.