JPMorgan kan olieprijs niet meer modelleren: oorlogsonzekerheid overschaduwt de markt

De erkenning van JPMorgan is vooral een waarschuwing dat de olieprijs niet langer hoofdzakelijk door de gebruikelijke balans tussen vraag en aanbod wordt bepaald. Beleggers en handelaren prijzen een oorlog in waarvan het militaire én politieke eindpunt niet te modelleren is. De bank ziet geen duidelijk basisscenario meer voor de afloop van het conflict, dat al meer dan zes maanden duurt. 17

Daarmee zijn veronderstelde economische grenzen in feite opgeschoven. De oorlog heeft geen duurzame heropening van energieroutes of een geloofwaardige politieke regeling opgeleverd. Een snelle terugkeer naar de prijzen van vóór het conflict is dus geen veilige aanname. 25

Niet alleen een tijdelijke risicopremie

Brent-olie noteerde rond 105 dollar per vat, circa 45% boven het niveau van vóór de oorlog. Ook Amerikaanse dieselprijzen lagen boven 200 dollar per vat. Dat wijst niet alleen op een korte financiële risicopremie, maar op druk op zowel ruwe olie als geraffineerde brandstoffen. 25

De fysieke markt is bovendien krapper geworden. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) verwacht dat de mondiale olieproductie in 2026 gemiddeld 100,7 miljoen vaten per dag zal bedragen: 5,7 miljoen vaten per dag minder dan in 2025. De organisatie heeft het moment waarop de Golfproductie volledig herstelt doorgeschoven naar 2027. De voorraden dalen ondertussen, waardoor de markt minder buffer heeft voor een volgende verstoring. 14

Saoedische infrastructuur als escalatiepunt

Een aanval op de East-West-pijpleiding in Saoedi-Arabië kan ongeveer 4 miljoen vaten per dag raken, circa 4% van het mondiale aanbod. Die leiding is belangrijk omdat Saoedi-Arabië daarmee olie kan verplaatsen zonder afhankelijk te zijn van de Straat van Hormuz. Als deze route wordt geraakt, kan een probleem dat begon met scheepvaart in de Golf uitgroeien tot een bredere beperking van productie en export. 56

Ook andere knelpunten houden de markt gespannen. Dreiging rond Bab el-Mandeb kan transport via de Rode Zee vertragen of omleiden. Aanvallen op Russische raffinaderijen kunnen de wereldwijde markt voor diesel en andere olieproducten verkrappen, zelfs wanneer er nog ruwe olie beschikbaar is. En productie-uitval in Libië haalt opnieuw een flexibele exportbron uit de markt. Het gevolg is niet alleen dat er minder vaten zijn, maar ook dat oliekwaliteiten, raffinagecapaciteit, vaarroutes en dieselvoorraden minder gemakkelijk onderling uitwisselbaar zijn.

De inflatieschok gaat verder dan de pomp

Duurdere olie en vooral diesel werken door in vrachtvervoer, voedsel, industrie, verwarming en diensten. Daardoor dreigt zogeheten tweede-ronde-inflatie: hogere energiekosten worden via lonen en prijzen verder verspreid in de economie. Tegelijk drukken hogere energierekeningen de groei. Juist die combinatie van zwakke groei en hardnekkige inflatie is voor centrale banken het lastigste scenario.

Voor de Bank of England, de Britse centrale bank, betekent dat een duidelijke afweging. De beleidsrente bleef op 3,75%, maar de discussie is verschoven van mogelijke renteverlagingen naar de vraag of aanhoudende inflatie opnieuw renteverhogingen vereist. Eerdere stemmen voor een verhoging naar 4% en de waarschuwing van de bank dat escalatie tot hogere rentes kan leiden, maken verhogingen in november en februari mogelijk — maar niet zeker. 37

Waarom een politieke einddatum de olieprijs niet meteen oplost

Een politieke voorspelling dat de oorlog na de tussentijdse Amerikaanse verkiezingen snel eindigt, neemt de praktische vragen voor de oliemarkt niet weg. De prijs reageert op de veiligheid van scheepvaart, reparaties en verzekeringen, het herstel van pijpleidingcapaciteit, terugkerende Golfproductie en terughoudendheid van met Iran verbonden groepen.

JPMorgans eerdere raming uit juli — gemiddeld 86 dollar voor Brent in het derde kwartaal, 80 dollar in het vierde kwartaal en 78 dollar aan het einde van het jaar — ging uit van een markt die weer in evenwicht zou komen. Nieuwe verstoringen en de huidige prijsniveaus hebben dat uitgangspunt ingehaald. 72

De kern is daarom dat een wapenstilstandskop alleen olie waarschijnlijk niet direct sterk goedkoper maakt. Daarvoor is langdurig bewijs nodig dat exportcorridors veilig zijn, installaties werken, productie herstelt, voorraden opnieuw worden opgebouwd en aanvallen via bondgenoten of milities stoppen. Tot die tijd ligt een volatiele energiepremie, zwakkere mondiale groei en een restrictief — mogelijk nog strenger — rentebeleid meer voor de hand.