Fed-besluit dreigt markten op te schudden, ondanks vrijwel zekere renteverhoging

De markten gingen het Fed-besluit van 16 september in met één overheersende verwachting: een renteverhoging van 25 basispunten, de eerste sinds 2023. Daarmee zou de beleidsrente uitkomen op 3,75%-4,00%. Rente-futures gaven die stap een kans van 94,5%. 2

Maar voor beleggers was de kwart procentpunt zelf nauwelijks nog het spannendste onderdeel. De cruciale vraag was of Fed-voorzitter Kevin Warsh zou wijzen op verdere verkrapping, terwijl olieprijzen, inflatiezorgen, overheidsleningen en lange obligatierentes tegelijkertijd opliepen.

Aandelen in de verdediging, maar geen paniek

Wall Street eindigde op 15 september lager. De Dow Jones verloor 0,63%, de S&P 500 daalde 0,45% en de Nasdaq zakte 0,78%. Ook in Azië was de stemming zwak: Hongkong verloor 1,0%, Shanghai 0,54% en Japan noteerde licht lager.

Toch was er nog geen sprake van brede paniek. De S&P 500 stond minder dan 3% onder zijn record van 13 augustus. Dat wijst erop dat beleggers de stijgende rente en olieprijs wel degelijk als risico zagen, maar nog niet massaal uit aandelen vluchtten.

Waarom de Fed naar verwachting zou verhogen

De aanleiding voor een renteverhoging was een combinatie van hardnekkige inflatie boven de doelstelling, een veerkrachtige Amerikaanse economie en een energieschok die bredere prijs- en loondruk kon veroorzaken. Warsh had eerder al laten doorschemeren dat een sterkere economie en aanhoudende inflatie hogere rentes konden rechtvaardigen. 1

De markt bewoog in korte tijd van verwachtingen van renteverlagingen naar de verwachting van een nieuwe verkrappingscyclus. Dat maakte de communicatie van de Fed extra belangrijk: een verhoging kan al zijn ingeprijsd, maar aanwijzingen voor meerdere vervolgstappen niet.

Olie en staatsschuld maken financiële condities al krapper

Brentolie schoot eerder naar een viermaands hoogtepunt van 109,97 dollar per vat, na een forse stijging, en zakte daarna terug naar circa 104,49 dollar. Zorgen over het olieaanbod door spanningen in het Midden-Oosten hielden de prijs echter hoog.

Duurdere energie kan de inflatie aanjagen en daarmee de Fed dwingen langer strak monetair beleid te voeren. Tegelijkertijd stuwen omvangrijke overheidsleningen de rendementen op staatsobligaties omhoog. Daardoor worden de financieringsvoorwaarden strakker, nog voordat de Fed de rente daadwerkelijk verhoogt.

De rente op Amerikaanse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar tikte 5,041% aan, het hoogste niveau sinds 2007. Het gemiddelde tienjaarsrendement in de G7-landen bereikte 4,285%, het hoogste niveau sinds medio 2008. Hogere langetermijnrentes raken niet alleen overheden, maar ook hypotheekmarkten, bedrijfsleningen en de waardering van aandelen.

Warsh tussen politieke druk en geloofwaardigheid

Voor Warsh was dit ook een politieke test. President Donald Trump had hem benoemd met de expliciete verwachting dat hij de rente zou verlagen, en zette de Fed publiekelijk onder druk om de leenkosten terug te brengen. Een renteverhoging zou daarom de onafhankelijkheid van de centrale bank onderstrepen, maar kon de confrontatie met het Witte Huis verscherpen. 257

Andersom bracht terughoudendheid eveneens risico's mee. Als Warsh na zijn eerder striktere signalen geen duidelijke actie zou ondernemen, konden beleggers opnieuw gaan twijfelen aan zijn bereidheid om inflatie te bestrijden. Die geloofwaardigheidsvraag speelde volgens marktcommentatoren vooral op de obligatiemarkt. 1011

De voormalige Fed-gouverneur Stephen Miran vond een renteverhoging voorbarig. Hij stelde dat recente inflatiecijfers vertekend kunnen zijn en later mogelijk worden herzien. Daarmee werd zichtbaar hoe scherp het debat over de juiste beleidsreactie was, zowel binnen de economische discussie als in het openbaar.

Na het besluit draait alles om de toon

Omdat de markt de renteverhoging grotendeels al had verwerkt, zouden vooral vier elementen de reactie bepalen: de verklaring van de Fed, de stemverhouding binnen het beleidscomité, de ramingen en Warsh' persconferentie.

Een uitgesproken havikachtige boodschap — met een duidelijke suggestie dat meer verhogingen volgen — kon obligatierentes verder omhoog duwen en aandelen aanvankelijk extra onder druk zetten. Een mildere toon kon juist steun bieden. Tegelijkertijd zou twijfel over de onafhankelijkheid of vastberadenheid van de Fed de dollar kunnen verzwakken, zelfs bij een renteverhoging, als beleggers hun verwachtingen voor het toekomstige rentepad en de inflatie opnieuw moesten bijstellen.

Historische lessen bieden geen automatische geruststelling

Aandelen kunnen het tijdens een verkrappingscyclus goed doen als de Fed de inflatie afremt zonder een recessie uit te lokken. De uitkomst wordt veel slechter wanneer renteverhogingen te hoge waarderingen blootleggen, financiële stress veroorzaken of voorafgaan aan een economische neergang.

In deze cyclus was het risico groter dat markten de stap niet als een gewone normalisering zouden zien, maar als een reactie op inflatie en oplopende fiscale druk. De scherpe stijging van lange rentes maakte die kwetsbaarheid zichtbaarder.

Lage aandelenpremie vergroot de kwetsbaarheid

Daar kwam een waarderingswaarschuwing bij. De equity risk premium van de S&P 500 — het extra verwachte rendement dat beleggers verlangen voor aandelen boven Amerikaanse staatsobligaties — lag volgens berichten dicht bij het laagste niveau sinds de internetzeepbel. 6

Met tienjaarsrentes rond of boven 5% kregen beleggers relatief weinig extra vergoeding voor het risico van aandelen. Vooral duur gewaardeerde groeiaandelen zijn dan gevoelig voor zelfs een bescheiden stijging van reële rentes, tegenvallende bedrijfswinsten of een Fed die een strakker rentepad schetst.

De kern voor de markt was dus helder: de renteverhoging zelf leek bijna een voldongen feit. De echte schok kon komen van wat de Fed daarna zou signaleren.