Grootste dna-studie naar persoonlijkheid vindt 1.260 varianten, maar geen ‘genen voor je karakter’

Persoonlijkheid blijkt sterk polygeen te zijn: heel veel veelvoorkomende dna-varianten leveren elk een minuscuul aandeel aan de Big Five. Er bestaan dus geen afzonderlijke ‘genen voor’ extraversie, zorgvuldigheid of een andere karaktertrek. Het onderzoek ondersteunt een betekenisvolle biologische component van persoonlijkheid, maar niet het idee dat dna iemands persoonlijkheid vastlegt of nauwkeurig kan voorspellen. 12

Wat de onderzoekers vonden

Een internationaal consortium onder leiding van Ted Schwaba bundelde gegevens uit 46 cohorten. Afhankelijk van de onderzochte trek omvatte de analyse 611.037 tot 1,14 miljoen deelnemers. De Big Five zijn extraversie, vriendelijkheid, zorgvuldigheid, neuroticisme en openheid voor ervaringen. 12

• De onderzoekers identificeerden 1.260 grotendeels onafhankelijke, statistisch significante dna-varianten die samenhingen met minstens een van deze vijf trekken. 12
• Daarvan waren 824 varianten — ongeveer 65% — nog niet eerder met de betreffende persoonlijkheidstrek in verband gebracht. 2
• De meeste genetische regio's bleken specifiek voor één trek: 82% van de regio's met een significante variant was slechts aan één van de Big Five gekoppeld. 2
• Veelvoorkomende varianten verklaarden gezamenlijk ongeveer 4,8% tot 9,3% van de gemeten verschillen in elke trek. Na correctie voor de onvolmaaktheid van persoonlijkheidsvragenlijsten liep dat op tot 10,5% tot 16,2%. 5

Die percentages liggen duidelijk onder erfelijkheidsschattingen uit tweelingonderzoek, die vaak rond 40% tot 50% liggen. Dat verschil betekent niet dat één methode per definitie gelijk heeft en de andere niet. Het wijst er wel op dat gemeten, veelvoorkomende varianten lang niet alle erfelijke invloed vangen. Zeldzame varianten, niet-lineaire genetische effecten, verschillen in meting en aannames van tweelingstudies kunnen eveneens een rol spelen.

Wat vergelijkingen tussen broers en zussen laten zien

De onderzoekers voerden ook analyses uit binnen gezinnen, met gegevens van ongeveer 51.000 broers en zussen. Wanneer zij broers en zussen met elkaar vergeleken, veranderden de genetische verbanden nauwelijks. 2

Omdat broers en zussen een aanzienlijk deel van hun gezinsomgeving delen, maakt dat het minder waarschijnlijk dat de gevonden verbanden vooral indirecte effecten zijn van bijvoorbeeld opleidingsniveau van ouders, sociaaleconomische positie, buurt of andere gedeelde omstandigheden tijdens het opgroeien. De resultaten passen beter bij directe biologische overerving. 2

Dat is nadrukkelijk geen bewijs dat omgeving er weinig toe doet. Persoonlijkheid ontstaat uit een wisselwerking tussen aangeboren aanleg en ervaringen — waaronder omgevingen die mensen mede zelf kiezen of bij anderen oproepen.

Verbanden met gezondheid, gedrag en wonen

De genetische correlaties en polygenetische analyses koppelden persoonlijkheidstrekken aan brede patronen in gedrag en levensuitkomsten. Zulke verbanden zijn geen bestemming en bewijzen ook niet automatisch een rechtstreeks oorzakelijk effect. 12

• Zorgvuldigheid: een genetische neiging tot meer zorgvuldigheid hing samen met een betere zelfgerapporteerde gezondheid, minder roken en ander middelengebruik, meer lichaamsbeweging, minder ziekenhuisopnames en gunstigere uitkomsten rond veroudering. Eerder onderzoek koppelde lage zorgvuldigheid eveneens aan slechtere gezondheid, een hoger gewicht en meer middelengebruik. 236
• Neuroticisme: hoger neuroticisme hing samen met ongunstiger uitkomsten voor mentale en lichamelijke gezondheid, waaronder een grotere kwetsbaarheid voor internaliserende problemen — zoals angst- en stemmingsklachten — en minder gunstige patronen rond gezondheid en veroudering. 23
• Openheid: meer openheid hing samen met grotere woonmobiliteit, bijvoorbeeld verhuizen uit de geboorteplaats of vaker van woonadres veranderen, en met uitkomsten rond onderwijs. 2

Persoonlijkheid verandert ook door ervaringen

De studie wijst niet alleen van genen naar gedrag. Analyses met mendeliaanse randomisatie suggereerden dat meer onderwijs iemands openheid zelf kan vergroten, in plaats van dat onderwijs enkel een uitkomst is die samenhangt met al bestaande openheid. 12

Ook veranderingen in de bodymassindex (BMI) kunnen volgens de analyses zorgvuldigheid en neuroticisme beïnvloeden. Dat past bij een wederkerig proces: gezondheid en sociale ervaringen kunnen persoonlijkheid in de loop van het leven mede veranderen. 2

De kern is dus gene-omgevingsinteractie. Erfelijke verschillen kunnen ervaringen en keuzes beïnvloeden, terwijl ervaringen — zoals scholing of gezondheidsveranderingen — vervolgens weer op persoonlijkheid kunnen terugwerken. Dit mag niet worden gelezen als eenvoudige, eenrichtingsverkeer van dna naar gedrag. 12

Belangrijke beperkingen

• Ongeveer 95% van de steekproef had een overwegend Europese genetische achtergrond. Daardoor zijn de effectschattingen en polygenetische scores mogelijk minder goed toepasbaar op mensen met andere voorouderlijke achtergronden, of in andere landen, culturen en historische omstandigheden. 12
• De resultaten tonen statistische verbanden, geen afzonderlijke causale dna-mechanismen. Een significante variant kan ook een marker zijn voor een grotere, genetisch samenhangende regio.
• Zelfs samengevoegde polygenetische scores verklaren maar een bescheiden deel van de verschillen binnen een populatie. Ze kunnen de persoonlijkheid van één persoon niet nauwkeurig voorspellen en zeggen niet vaststaand wat diegene zal doen of worden. 25

De stevigste conclusie is daarom op groepsniveau: persoonlijkheid heeft een diffuse, deels erfelijke genetische basis die in veel cohorten terugkomt en samenhangt met belangrijke levensuitkomsten. Tegelijk blijven ontwikkeling, omgeving en individuele onvoorspelbaarheid doorslaggevend. 12