Waarom Orlen haast maakte met alternatieve olie na stillegging van Petroline

Orlen handelde zo snel omdat de stillegging van de Saudische Oost-West-pijpleiding, ook Petroline genoemd, direct een risico vormde voor de logistiek — niet omdat de raffinaderijen meteen zonder olie zaten. De leiding vervoerde ruwe olie westwaarts naar Yanbu aan de Rode Zee. Van daaruit konden ladingen via Egypte naar de Middellandse Zeehaven Sidi Kerir en vervolgens naar Gdansk worden gebracht. Toen die route uitviel en Europese contractleveringen volgens marktbronnen deels werden geschrapt of uitgesteld, moest Orlen snel op de spotmarkt naar vervanging zoeken. 4

Waarom de aanbestedingen zo snel volgden

Bronnen uit de sector vertelden Reuters dat Orlen op vrijdag en maandag na de aanval meerdere spotladingen kocht via aanbestedingen. Volgens Argus had het concern sinds 11 september minstens acht aanbestedingen uitgeschreven voor soorten ruwe olie uit het Middellandse Zeegebied, de Noordzee en West-Afrika. Het exacte aantal hangt af van het moment van rapporteren, maar de strekking is duidelijk: Orlen wilde een verwacht gat in de Saudische aanvoer opvangen voordat dat de raffinage zou raken. 14

Orlen verklaarde dat de aanvoer van grondstoffen naar zijn raffinaderijen zonder onderbreking doorging. Dat is een belangrijk onderscheid: een koper kan nog voorraden en al geplande ladingen hebben, maar toch onmiddellijk vervangende olie moeten inkopen zodra toekomstige contractleveringen onzeker worden. 2

Geplande Saudische zendingen naar Polen daalden fors

Uit scheepsgegevens van LSEG bleek dat in augustus tien tankers met samen 6,6 miljoen vaten van Sidi Kerir naar Gdansk vertrokken. Voor september stonden slechts drie tankers met in totaal 2,1 miljoen vaten op die route gepland, waaronder twee voorlopige transacties. Dat is maand op maand een daling van circa 4,5 miljoen vaten, oftewel ongeveer twee derde. 2

Saudi Aramco werd na 2022 de grootste leverancier van Orlen en leverde volgens door Reuters aangehaalde berichtgeving ongeveer 40% van de ruwe olie die de groep verwerkt. Die afhankelijkheid verklaart waarom onzekerheid over de Saudische logistiek meteen tot vervangingsaankopen leidde, ook al meldde Orlen nog geen operationeel tekort. 1

Waarom Petroline van belang was voor Europese leveringen

De Oost-West-pijpleiding verbindt Saudische olievelden met Yanbu en maakt uitvoer via de Rode Zee mogelijk, zonder afhankelijk te zijn van de Straat van Hormuz. Voor Europese afnemers kon olie vanuit Yanbu naar de Egyptische terminal Ain Sukhna gaan, vervolgens via de SUMED-pijpleiding naar Sidi Kerir aan de Middellandse Zee en daarna per tanker naar Europa. 4

De sluiting van deze corridor bedreigde dus meer dan één laadpunt. De betrouwbaarheid kwam onder druk te staan van een route die Saudische olie koppelde aan Mediterrane infrastructuur die Europese raffinaderijen gebruiken, waaronder Orlen. In de aangehaalde berichtgeving hadden de Saudische autoriteiten geen definitief tijdpad voor herstel gegeven. Daardoor werd snelle en flexibele inkoop op de spotmarkt waardevoller. 4

Welke olie Orlen als alternatief zocht

Handelaren zeiden dat Orlen Noordzee-kwaliteiten kocht, waaronder Grane, Johan Sverdrup en Johan Castberg. Het concern zocht ook naar alternatieven verder weg, zoals Amerikaanse WTI Midland en Kazachse CPC Blend. Later schreef het een aanbesteding uit voor Noordzee- of Algerijnse olie voor levering in oktober. De openbare berichtgeving vermeldt niet alle definitieve gunningen of volumes; de volledige vervangingsmix is daarom niet vast te stellen. 1

Deze aankopen waren een reactie voor de korte termijn, maar passen in een bredere strategie om minder afhankelijk te zijn van één bron.

Equinor-deal voor Johan Sverdrup biedt een langere buffer

In augustus tekende Orlen een driejarige overeenkomst met Equinor voor ruwe olie uit het Noorse Johan Sverdrup-veld. De leveringen beginnen in september. Volgens Orlen kan het contractvolume uitkomen boven 9 miljoen ton per jaar, goed voor maximaal een kwart van de jaarlijkse behoefte aan ruwe olie van de groep. De olie is bestemd voor raffinaderijen in Polen, Tsjechië en Litouwen. 13

Die overeenkomst nam de directe noodzaak om verstoorde Saudische ladingen te vervangen niet weg. Wel vergrootte zij Orlens toegang tot een belangrijke Noordzeeleverancier — dezelfde regio waaruit het volgens handelaren al noodladingen betrok. 113

Ook de bredere oliemarkt reageerde

De uitval had gevolgen die verder reikten dan Polen. Bronnen uit de sector schatten dat de opgeslagen olie in Yanbu de export bij het toenmalige tempo slechts vijf tot zeven dagen kon ondersteunen als de pijpleiding stil bleef liggen. Via de route ging circa 4 miljoen vaten per dag naar Yanbu, volgens die schattingen ongeveer 4% van het wereldwijde olieaanbod. Het zijn inschattingen van handelaren en afnemers, geen door de Saudische autoriteiten bevestigde cijfers; ze wijzen dus op risico, niet op een vaststaande aanboduitval. 3

Het vooruitzicht van beperkte Saudische laadcapaciteit kwam boven op bredere zorgen over productie en scheepvaart in het Midden-Oosten. Op 15 september hielpen berichten dat het laden in Yanbu was opgeschort, samen met stilleggingen van olievelden in Libië, de Brentprijs in de intradayhandel met 2,81 dollar stijgen tot 108,49 dollar per vat. De Amerikaanse WTI-prijs steeg met 3,29 dollar. 17

Conclusie

De spotaanbestedingen van Orlen waren vooral een defensieve maatregel voor leveringszekerheid. Door de stillegging van Petroline kwam de keten van Saoedi-Arabië via Egypte naar Polen onder druk te staan, juist terwijl de geplande zendingen naar Gdansk voor september terugvielen naar 2,1 miljoen vaten, tegenover 6,6 miljoen vaten in augustus. De raffinaderijen draaiden nog door, maar snel geschikte olie uit de Noordzee en andere regio's inkopen was de praktische manier om de bedrijfsvoering te beschermen zolang de Saudische exportlogistiek onzeker bleef. 12