Europa wil minder afhankelijk worden van buitenlandse AI-machten

De Transformative AI Strategy voor Europa stelt dat AI-infrastructuur, strategische data en toeleveringsketens moeten worden behandeld als fundamenten van economische weerbaarheid. Het gaat dus niet alleen om de vraag of Europa een eigen evenknie van een grote buitenlandse aanbieder van AI-modellen kan bouwen. De strategie is een voorstel van de betrokken auteurs, geen vastgesteld EU-programma. Het doel is duurzame toegang tot geavanceerde AI, zodat de economische opbrengst ervan terechtkomt bij Europese productiviteit, instellingen en bedrijven. 1214

Niet alleen capaciteit opbouwen, maar ook onderhandelingsmacht

Volgens het voorstel is succes niet uitsluitend afhankelijk van het winnen van de race om het meest geavanceerde AI-model met één Europese kampioen. Op korte termijn ligt de nadruk op betrouwbare toegang tot geavanceerde systemen via onderhandelingsmacht: chipaanvoer, Europese locaties voor datacenters, strategisch waardevolle data, inkoop en andere posities in de AI-waardeketen. Een Europees initiatief voor een toonaangevend model blijft mogelijk, maar de strategie waarschuwt voor een ondergefinancierd project dat geld opslokt zonder de afhankelijkheid weg te nemen. 12

Dat onderscheid is cruciaal. Europa kan meer toegang tot AI krijgen zonder elke laag van de technologische keten zelf te beheersen. Maar zolang rekenkracht, dataverwerking en chipaanvoer elders worden gecontroleerd, blijft het kwetsbaar. Daarom beschouwt de strategie infrastructuur en datagovernance zowel als economische bezittingen als waarborgen voor strategische autonomie. 1214

Europese knelpunten in de keten gezamenlijk benutten

Een van de aanbevelingen is een alliantie van lidstaten voor veiligheid in de toeleveringsketen, in coördinatie met de Europese Commissie. Volgens de strategie hebben afzonderlijke Europese landen belangrijke posities in de halfgeleider- en AI-keten, maar zetten zij die onvoldoende om in gezamenlijke strategische invloed wanneer zij los van elkaar handelen. 14

De alliantie zou Europa’s aanpak van chipaanvoer, investeringen en eventuele exportbeperkingen moeten coördineren. Daarbij gaat het ook om Europese sterke punten in de halfgeleiderindustrie, zoals lithografietechnologie die met ASML samenhangt. Het doel is geen autarkie, maar grotere weerbaarheid en een sterkere onderhandelingspositie voor langdurige toegang tot cruciale AI-inputs en -diensten. 14

Naar 15% van de mondiale AI-rekenkracht in 2030

De meest concrete infrastructuurdoelstelling is dat in 2030 minstens 15% van de wereldwijde AI-rekenkracht op EU-grondgebied wordt gehost. De huidige Europese positie wordt geschat op ongeveer 5%. Volgens de eigen projectie van de strategie komt dat neer op circa 45 gigawatt totaal vermogen van datacenterfaciliteiten in de EU, bij een wereldwijd totaal van 300 GW. 1415

Dat is niet slechts technologiebeleid, maar een grootschalig project voor de reële economie. Het vereist forse financiering, snellere vergunningverlening, aansluitingen op het elektriciteitsnet, betrouwbare energievoorziening en de bouw van datacenters met draagvlak in de omgeving. Het voorstel stelt nadrukkelijk dat lokale gemeenschappen mee moeten profiteren, in plaats van de lasten te dragen terwijl de waarde elders terechtkomt. 14

De Europese Commissie werkt al aan verwante infrastructuurmaatregelen via haar AI Continent-agenda, waaronder AI Factories en geplande AI Gigafactories. Volgens de Commissie moet dat startups, industrie en onderzoekers toegang geven tot grootschalige rekenkracht. 15

Data en infrastructuur moeten betwistbaar blijven

De voorgestelde vorm van autonomie betekent niet dat buitenlandse afhankelijkheid moet worden ingeruild voor een gesloten Europese markt. De strategie pleit voor regelingen die overdraagbaarheid, toegang tot meerdere aanbieders en concurrentie in reken- en datadiensten behouden. 12

Daarmee sluit het voorstel aan bij de waarschuwing van Mario Draghi: Europa moet niet de concentratie van Silicon Valley vervangen door een Europees oligopolie. De gedeelde gedachte is dat gebundelde Europese vraag de benodigde infrastructuur kan helpen financieren, maar dat de capaciteit vervolgens breed toegankelijk en concurrerend moet blijven, in plaats van vast te komen zitten bij één beschermde aanbieder. 1315

In de praktijk maakt dat inkoopbeleid en governance doorslaggevend. Europa heeft voldoende gezamenlijke schaal nodig om infrastructuur te financieren en met leveranciers te onderhandelen, maar moet tegelijk voorkomen dat die schaal leidt tot blijvende uitsluiting van concurrenten.

Van infrastructuur naar productiviteitsgroei

De strategie ziet grip op rekenkracht en data als middel voor een breder economisch doel: AI verspreiden door de Europese maakindustrie en dienstensector. De auteurs schatten dat brede AI-adoptie jaarlijks ongeveer 0,3 tot 0,4 procentpunt kan toevoegen aan de groei van de totale factorproductiviteit. 12

Dat past bij de bredere AI-koers van de EU. De Apply AI Strategy van de Commissie richt zich op toepassing in belangrijke industriële sectoren en de publieke sector, naast steun voor het mkb, een arbeidsmarkt die klaar is voor AI en vertrouwen in de markt. 6

Datacenters zijn dus geen eindpunt. Het economische rendement hangt ervan af of Europese bedrijven, overheden en werknemers AI ook werkelijk kunnen gebruiken in hun dagelijkse processen.

De uitvoering is de echte test

De auteurs van de strategie beschouwen het moment als urgent en pleiten voor daadkrachtige uitvoering vanaf 2026. 12 De cijfers maken echter meteen duidelijk hoe groot de opgave is. Europese capaciteit op de voorgestelde schaal vraagt om op elkaar afgestemde investeringen, extra productie en netwerken voor elektriciteit, snellere procedures, werkbare staatssteunregels, gezamenlijke inkoop en geloofwaardige bescherming van lokale belangen.

De kern van het voorstel is daarom breder dan: bouw meer datacenters. Europa kan blijvende AI-afhankelijkheid alleen verminderen door fysieke capaciteit te combineren met gezamenlijke onderhandelingsmacht, strategische zeggenschap over data en brede toepassing van AI — terwijl de markt open genoeg blijft om geen nieuwe afhankelijkheid binnen Europa zelf te creëren. 121415