Gates Foundation investeert 1 miljard dollar in AI die ook armere landen moet bereiken

De Gates Foundation heeft toegezegd in de komende twee jaar minstens 1 miljard dollar uit te trekken om kunstmatige intelligentie toegankelijker te maken voor gemeenschappen die vaak buiten grote technologische veranderingen vallen. De nadruk ligt op landen en groepen met lagere inkomens, met investeringen in toepassingen voor publieke diensten én in lokale data, talen en bestuur rond data. 112

De gedachte erachter: als AI vooral wordt ontwikkeld door en voor partijen die al veel geld, rekenkracht en data hebben, kan de kloof tussen rijke en armere landen verder groeien. In het Goalkeepers-rapport van 2026 pleit de stichting daarom voor AI die uitgaat van lokale behoeften en publiek nut. 112

Waar gaat het miljard naartoe?

De verdeling is op hoofdlijnen als volgt:

• Onderwijs: ongeveer 40% — bijvoorbeeld AI-tutoren en hulpmiddelen voor leraren en leerlingen.
• Gezondheidszorg: ongeveer 40% — toepassingen voor zorgverleners en zorgstelsels.
• Landbouw: ongeveer 10% — onder meer advies en hulpmiddelen die bruikbaar zijn voor kleinschalige boeren.
• Digitale basisvoorzieningen: ongeveer 10% — waaronder datasets en infrastructuur die AI bruikbaar moeten maken voor ondervertegenwoordigde talen en lokale situaties. 7811

Dit zijn richtpercentages, geen volledige openbare lijst van subsidies, projecten of leverancierscontracten. De stichting heeft prioriteiten bekendgemaakt, maar nog geen projectbegroting per initiatief gepubliceerd. 112

Waarom lokale talen en data zo belangrijk zijn

Een belangrijk doel is het verkleinen van de taalkundige en datakloof in moderne AI. Volgens de stichting kwam meer dan 90% van de data voor vroege grote taalmodellen uit Engelstalige bronnen. Daardoor kunnen zulke systemen minder bruikbaar of minder betrouwbaar zijn voor mensen van wie taal, kennis en leefwereld nauwelijks in het trainingsmateriaal voorkomen. 12

De oplossing is dus niet alleen een bestaande chatbot vertalen. De stichting wil lokale taaldata en toepassingen voor lokale omstandigheden steunen, en tegelijk landen en gemeenschappen meer zeggenschap geven over het beheer en de bescherming van hun data. Of AI werkelijk eerlijker wordt, hangt daarmee ook af van wie de systemen kan sturen en controleren. 12

De bekende partners: OpenAI en Anthropic

OpenAI: Horizon 1000 start in Rwanda

De Gates Foundation en OpenAI hebben samen 50 miljoen dollar toegezegd in financiering, technologie en technische ondersteuning voor Horizon 1000. Dit initiatief moet de eerstelijnszorg in Afrikaanse landen versterken en begint in Rwanda. Afrikaanse leiders moeten zelf bepalen hoe AI hun zorgstelsels kan verbeteren. 216

Het doel is om uiterlijk in 2028 1.000 eerstelijnszorgklinieken en de omliggende gemeenschappen te bereiken. Het programma is bedoeld om zorgprofessionals aan de frontlinie en de capaciteit van zorgstelsels te ondersteunen, niet om technologie als doel op zich in te voeren. 1316

Reuters meldde dat het partnerschap ook wordt gepresenteerd als een manier om zorgstelsels te helpen omgaan met teruglopende internationale hulp. 2

Anthropic: afzonderlijke toezegging van 200 miljoen dollar

In mei maakten Anthropic en de Gates Foundation een toezegging van 200 miljoen dollar over vier jaar bekend voor AI-gerelateerde publieke voorzieningen, onder meer voor mondiale gezondheid, onderwijs, landbouw en economische kansen. Anthropic levert onder andere gebruikstegoeden voor Claude en ondersteuning door technisch personeel; de stichting draagt subsidies, programmaontwerp en expertise bij.

Deze afspraak staat los van de tweejarige toezegging van 1 miljard dollar, maar past bij dezelfde bredere ambitie: AI inzetten waar commerciële prikkels alleen waarschijnlijk niet tot bruikbare oplossingen voor achtergestelde gemeenschappen leiden.

Geen bevestigde nieuwe rol voor Google of Microsoft

De beschikbare bronnen onderbouwen geen nieuwe formele samenwerkingen met Google of Microsoft als onderdeel van de miljardentoezegging. Dat Bill Gates medeoprichter van Microsoft is, betekent niet dat Microsoft aan dit initiatief deelneemt. Ook voor een aan de toezegging gekoppeld partnerschap met Google is in het beschikbare materiaal geen bevestiging te vinden. 112

Toegang én veiligheid moeten samen optrekken

Bill Gates waarschuwt dat AI ongelijkheid kan terugdringen, maar ook een nieuwe vorm van onrecht kan creëren — afhankelijk van de manier waarop de technologie wordt ontwikkeld en ingevoerd. Volgens de stichting zal de markt de krachtigste middelen anders waarschijnlijk eerst leveren aan mensen en instellingen die ze al kunnen betalen. 112

Daarmee zegt de stichting niet dat snellere AI-uitrol zonder meer goed is. Gates wijst ook op risico's zoals AI-gestuurde fraude, desinformatie, deepfakes, surveillance en cyberaanvallen. Volgens hem krijgen aanvallers sneller nieuwe AI-mogelijkheden dan verdedigers kwetsbaarheden kunnen oplossen.

De inzet vraagt dus om twee zaken tegelijk:

1. Praktische toegang tot AI die helpt bij zorg, onderwijs en bestaanszekerheid.
2. Waarborgen en lokale zeggenschap over testen, bestuur, beveiliging en gebruik van die systemen.

De bronnen ondersteunen deze combinatie van toegang en bescherming. Ze maken van de miljardentoezegging echter geen allesomvattend antwoord op de veiligheid van de meest geavanceerde AI-modellen, en ook geen pleidooi voor een concrete vertraging van AI-ontwikkeling. 12

Waarom dit moment ertoe doet

De aankondiging komt terwijl budgetten voor internationale hulp onder druk staan en overheden discussiëren over regels voor AI. Gates waarschuwde dat een daling van 20% in gezondheidsfinanciering tegen 2045 tot 12 miljoen extra sterfgevallen onder kinderen kan leiden. Horizon 1000 is expliciet mede bedoeld om Afrikaanse zorgstelsels te helpen reageren op afnemende internationale hulp. 2

De betekenis van het initiatief zit vooral in de poging om behoeften van lage- en middeninkomenslanden — lokale talen, publieke dienstverlening, datagovernance en lokale besluitvorming — een zwaardere plaats te geven in de AI-agenda. De schaal haalt het niet bij de private uitgaven aan geavanceerde AI, maar het is wel een grote filantropische poging om te beïnvloeden wie AI mede vormgeeft en er voordeel van heeft. 112

Kort samengevat

De Gates Foundation wil in twee jaar minstens 1 miljard dollar inzetten om AI nuttiger te maken voor mensen en plaatsen die anders mogelijk achterblijven. Het meeste geld is bestemd voor zorg en onderwijs, met aparte ruimte voor landbouw en de datafundamenten die nodig zijn voor ondervertegenwoordigde talen. 178

De concreetste uitvoeringsvoorbeelden zijn Horizon 1000 met OpenAI, dat in Rwanda begint, en het afzonderlijke partnerschap met Anthropic voor publieke AI-voorzieningen. De grote vraag is nu hoe de stichting de brede budgetverdeling omzet in lokaal geleide projecten — en of die aantoonbaar betere resultaten opleveren zonder privacy, veiligheid of ongelijkheid verder onder druk te zetten. 16