Maria Ressa waarschuwt: stel nu grenzen aan AI, voordat mensen hun zeggenschap verliezen

Maria Ressa's boodschap in Oslo was onomwonden: overheden moeten nu wettelijke grenzen stellen aan kunstmatige intelligentie, voordat de invloed ervan zo diep verankerd raakt dat die niet meer goed te beheersen is. Volgens haar heeft AI via sociale media de menselijke aandacht al gekaapt en kan de volgende fase het vermogen aantasten om zelfstandig keuzes te maken. 2

Daarmee plaatst de Filipijns-Amerikaanse journalist en Nobelprijswinnaar AI-regulering nadrukkelijk in het domein van publieke veiligheid en democratie. Het gaat volgens haar niet om het inperken van legale meningsuiting, maar om de vraag of democratieën afdwingbare waarborgen bouwen voordat systemen met veel autonomie een vaste tussenlaag worden tussen mensen en de wereld. 23

Drie manieren waarop AI invloed krijgt

Ressa beschrijft een ontwikkeling in drie golven, waarin technologie steeds dichter bij menselijk gedrag en besluitvorming komt.

1. Sociale media veroverden de aandacht. Platforms droegen volgens haar bij aan polarisatie en isolement, doordat zij zijn geoptimaliseerd voor betrokkenheid en schermtijd. 26
2. Chatbots kunnen inspelen op intimiteit. Conversatie-AI kan, zo stelt Ressa, menselijke kwetsbaarheden benutten door in te spelen op de behoefte aan verbinding en intimiteit. Sommige digitale gezelschapsapps zijn juist ontworpen om menselijk gezelschap — en soms romantische relaties — na te bootsen en in stand te houden. 212
3. Agentische AI kan namens mensen handelen. In de derde golf gaat het om systemen die taken en handelingen voor gebruikers uitvoeren. Ressa vreest dat mensen, door steeds meer beslissingen en acties uit te besteden, gaandeweg eigen oordeel en zeggenschap kunnen verliezen. 25

Dat betekent niet dat elk AI-hulpmiddel automatisch tot hetzelfde resultaat leidt. Haar waarschuwing richt zich op de prikkels achter zulke producten: systemen die betrokkenheid, emotionele afhankelijkheid of taakafronding maximaliseren, kunnen steeds meer invloed krijgen op wat gebruikers zien, voelen en doen.

Waarom zij het China-argument afwijst

Ressa verwerpt de stelling dat strengere AI-regels in de Verenigde Staten of Europa China een concurrentievoordeel zouden geven. Reuters meldde dat zij deze redenering — ook geuit door critici onder wie de Amerikaanse president Donald Trump — misleidend noemde. 28

Haar punt is dat China technologie al veel sterker via de staat controleert dan Silicon Valley bereid is te accepteren. Democratieën kiezen dus niet simpelweg tussen regulering en vrijheid, is haar redenering. De werkelijke keuze is of zij regels in het publieke belang en met respect voor rechten opstellen, of invloedrijke systemen vooral laten sturen door bedrijfsprikkels. 2

Overlap met de oproep van Dario Amodei

Anthropic-topman Dario Amodei heeft een verwante oproep gedaan: rem de snelheid af waarmee de mogelijkheden van geavanceerde AI-modellen toenemen. In een essay uit september 2026 stelde hij dat ontwikkelaars de vooruitgang moeten doseren, zodat veiligheidswerk, onafhankelijke evaluaties en bestuur kunnen bijbenen. 10

Amodei richt zich sterker op snel groeiende technische capaciteiten en het risico op misbruik. Hij waarschuwde dat krachtigere AI-agenten online brede operationele invloed kunnen krijgen en pleitte onder meer voor infrastructuur om modellen tijdens daadwerkelijk gebruik te monitoren, naast onafhankelijke toetsing. 10

Ressa kijkt breder naar de maatschappelijke kant: hoe AI-systemen aandacht, intimiteit, gedrag en democratische zelfbeschikking kunnen vormen. Toch raken de twee betogen aan hetzelfde uitgangspunt: veiligheidsmaatregelen mogen niet worden uitgesteld tot krachtige systemen al op grote schaal zijn uitgerold.

Wat afdwingbare verantwoordelijkheid kan betekenen

Volgens Ressa zijn vrijwillige beloften onvoldoende wanneer bedrijven producten ontwerpen met verslavende elementen. Zij vindt dat zulke functies niet alleen voor tieners, maar ook voor volwassenen moeten verdwijnen. 2

Een recente Amerikaanse schikking met Meta laat zien hoe afdwingbare verantwoordelijkheid eruit kan zien. Meta stemde ermee in om over tien jaar maximaal 18 miljard dollar te betalen en het gebruik van Facebook en Instagram door tieners sterker te beperken. Daarmee werden claims van vrijwel alle Amerikaanse staten geschikt dat de platforms zo waren ontworpen dat jonge gebruikers eraan vast bleven zitten. Meta erkende geen schuld.

De overeenkomst omvat onder meer standaard daglimieten voor tieners en beperkingen op gebruik in de nacht.

Voor Ressa reikt de les verder dan sociale media of jongeren. Producten die structureel aandacht en gedrag optimaliseren, kunnen op grote schaal publieke schade veroorzaken. Haar pleidooi voor AI-regels is dan ook geen verbod op technologie of vrije meningsuiting, maar een eis om duidelijke wettelijke verantwoordelijkheid wanneer technologie wordt ontworpen of ingezet op een manier die veiligheid, autonomie of het democratische leven onder druk zet. 23

De kern: ingrijpen vóórdat afhankelijkheid ontstaat

Ressa ziet AI-toezicht als een vorm van vroeg ingrijpen. Zodra systemen diep zijn verweven met de manier waarop mensen informatie krijgen, relaties aangaan en beslissingen delegeren, wordt bijsturen veel moeilijker.

Haar recept: wetgeving voordat dat omslagpunt is bereikt, echte verantwoordelijkheid voor ontwikkelaars en platforms, scherpe controle op systemen met toenemende autonomie en voldoende publieke expertise om de technologie onafhankelijk te beoordelen en te besturen. 210